Op dezelfde dag dat in Srebrenica de genocide op de mannelijke bevolking herdacht werd, speelde het Nederlands elftal in Johannesburg om de wereldtitel. Dat deze ogenschijnlijk los van elkaar staande gebeurtenissen alles met elkaar temaken hebben, zal hieronder blijken. De tekst is mede gebaseerd op notulen van geheim overleg tussen de heren Balkenende, Kok, Voorhoeve en Van Marwijk.

Voorhoeve, ter herinnering, was de minister die destijds uitlegde dat er met de Serviërs niet te praten viel, maar dat ze ons wel begrepen als ze een tank zagen. Picturale denkers, zeg maar. En dus konden we met een gerust hart onze jongens, mits voorzien van wat wapentuig, een Bosnische moslimenclave laten bewaken.
We weten hoe het afliep. Als de Serviërs al een tank hebben gezien (ik kan me er geen een herinneren van de foto’s; stond misschien in de garage) dan maakte die geen indruk. Hoewel de gestage opmars van generaal Mladic en zijn mannen goed was te volgen via de media, bleek er geen helder plan te zijn voor het geval ze Srebrenica zouden aanvallen.
Een plan had kunnen zijn om een boodschapper met een witte vlag naar Mladic te sturen: ‘Beste generaal, wij zijn met 500 man en wij vechten ons liever dood dan dat we ons woord tegenover de bevolking breken. Militaire eer en zo, u begrijpt dat wel. U begrijpt ook wel dat u bij onze 19e dode al een NAVO bombardement op uw hoofd heeft. Dus wat dacht u hiervan: wij nemen de bevolking mee en u mag het stadje hebben.’
 

Het falen van de politieke leiding maakte dat het anders liep. Overste Karremans hief het glas met Mladic en nuanceerde de morele kant van de zaak weg. Ongetwijfeld in de hoop de man gunstig te stemmen. Vergeefs. Onze jongens en meisjes stonden erbij en keken ernaar toen de doden van de levenden werden gescheiden.
Voor het oog van de hele wereld stond Nederland te kijk. Veilige enclave, bewaakt door 500 soldaten, opgegeven zonder enig verzet. Mannelijke bevolking afgevoerd en vermoord.
Srebrenica was, kortom, voor de Bosniërs een verschrikkelijk drama en voor Nederland een afgang.

Het WK was onze kans, besloten de heren Voorhoeve, Kok en Balkenende begin vorige maand in een geheim overleg. Eerdere pogingen om ons land in de internationale media een steviger imago te geven – de moorden op Fortuyn en Van Gogh, de film Fitna – hadden geen blijvende zoden aan de dijk gezet. En dus moest dit toernooi aangegrepen worden om de schandvlek definitief uit te wissen.
Bert van Markwijk, op een regenachtige donderdagavond naar Den Haag gesommeerd, was het er niet mee eens. Maar hij moest zwichten voor het landsbelang. De hoge heren waren meer dan duidelijk geweest. ‘Geen, wij herhalen, GEEN mooi voetbal deze keer. Wij wensen een hard en agressief Nederland te zien. Winnen mag, maar is bijzaak. Bikkelen en schoffelen, daar gaat het om. Laat de wereld zien dat er een nieuwe generatie Nederlanders is opgestaan, die voor niets of niemand meer opzij gaat.’

Trillend was Bert naar huis gefietst. Vooral de laatste opmerking van de premier bleef in zijn hoofd rondspoken: ‘En als er dan toch mannen geëxecuteerd moeten worden, dan doen WIJ dat. Voor het oog van de wereld, in de finale.’
Mijn hemel, wat een opdracht. Het had hem trouwens verbaasd hoe goed Wim Kok op de hoogte was. En hoe agressief. ‘Met een beetje geluk is die finale tegen Duitsland. En dan, van Marwijk, dan gaat die Müller eraan. Müller, begrepen ? Die tuint erin.’ Alleen Voorhoeve was zijn filosofische zelf gebleven. ‘Kwestie van familiekarma.’
 

Bert dacht sinds dat gesprek aan weinig anders meer. De eerste opdracht, niet mooi voetballen, ach, dat zou geen probleem zijn. Veel rondschuiven van de bal, sierlijke spelers als Affelay en Elia weinig speeltijd geven, het resultaat benadrukken. Aan de finale wilde hij liever niet denken.
Even later hoefde dat ook niet meer. De blessure van Robben kwam als door de hemel gezonden. Zonder Arjen zou de kwartfinale het hoogst haalbare zijn. En dan kon iedereen, zowel de bevolking als de hoge heren, tevreden zijn. Stoere mannen die met hard spel de poulefase en achtste finale overleven. Klein landje, kwartfinale. Niet slecht toch ?
Naarmate het toernooi vorderde, werd Bert nerveuzer. Zelfs met Van Persie in de spits, waar hij hem expres liet staan zodat hij zijn loopvermogen niet zou kunnen benutten, was winst op Slovenië niet te vermijden. Robben had hij langer dan nodig was op de bank gelaten, maar daar kon hij nu echt niet meer omheen. Van de Vaart uit het team houden, dat ging nog wel. Die was een uitstekende verdedigende middenvelder gebleken, foute boel dus. De Jong moest hij zeker handhaven. Hij deed niet veel waar je echt wat aan had en was in ieder geval gemeen.
 

Stiekem hoopte de bondscoach dat, na de ineenstorting van Brazilië, bij de politici de nationale trots het zou winnen van hun zorg om het Nederlandse imago. Die hoop werd de dag voor de finale de bodem ingeslagen. Het skype symbooltje floepte op het beeldscherm van zijn laptop. Donders, het was Balkenende. ‘Tot nu toe zijn we tevreden, Marwijk. Goed hard spel, uitstekende simulaties van neergeschoten worden. Maar te weinig kaarten. Een kaart is toch een soort insigne van mannelijkheid, niet ?’ Bert moest toegeven dat voetballers inderdaad ergens in hun achterhoofd hebben zitten dat het stoer is om een kaart op te lopen. ‘Twee geschorsten maar, dat is ons echt tegengevallen Marwijk. Maar zand daarover. Het gaat nu om de finale. Het klapstuk, no pun intended. Jammer van Müller, maar met Spanje hebben we ook nog een appeltje te schillen natuurlijk. Wie van je mannen heb je op het oog ?’

Het was de vraag die Bert nu al een maand vreesde. ‘Kunnen we het niet zo doen dat we gewoon allemaal ontzettend gemeen spelen en heel veel kaarten scoren ? Ook een rode? En dat we dan dat andere maar late….’ De premier, totaal uit zijn normale, onverstaanbare opendeur doen, bulderde ‘Allebei, Marwijk. Allebei. Keihard, gemeen, veel kaarten. EN een executie. Dan zijn we definitief van dat slappe imago af. Nogmaals, wie heb je klaar staan ? Hij krijgt een ridderorde, dat beloof ik.’
De stem van de bondscoach was klein en zacht. ‘Dan moet Nigel het maar doen.’
‘Uitstekend. De beuk erin, Marwijk. VOC mentaliteit. Meedogenloos Nederland. De natie rekent op jullie. ’