Ayaan Hirsi Ali is in het land om haar nieuwe boek te promoten. Immer welbespraakt geeft ze in interviews haar visie op Islam, integratie, Geert Wilders etc. Ze bewijst al doende dat haar vertrek naar Amerika een verlies is voor Nederland in het algemeen en voor het publieke debat in het bijzonder.

Minachting

Echter, ondanks haar intelligentie maakt zij de fout die intellectuelen wel vaker maken. Namelijk om geloof in een maatschappelijk kader te plaatsen en zich van daaruit met de individuele beleving te bemoeien. Die combinatie verraadt een onuitgesproken minachting voor geloof en gelovigen.

Een van de suggesties die Hirsi Ali doet en in haar boek toelicht, is dat moslims zich bekeren tot het christendom. Ze zegt er eerlijk bij dat ze liever had dat men voor Verlichting koos (ze bedoelt de Europese intellectuele variant, niet de Oosterse spirituele), maar dat zit er niet in omdat moslims nu eenmaal een God in hun leven willen hebben. Second best is dus switchen naar een in haar ogen vriendelijker geloof.

Sympathieke man

Het idee is subliem in zijn eenvoud. Christenen kennen geen sharia en zijn gewend aan de sociaaldemocratie. Grondlegger Jezus was ‘een sympathieke man,’ die naastenliefde predikte en eigenschappen als empathie en tolerantie voorleefde. Een ander type dus dan de strijdvaardige en polygame Mohammed, en dat verschil zien we terug in de twee religies zoals die thans worden gepraktiseerd.
Laat moslims dus christenen worden en het integratieprobleem verdwijnt als sneeuw voor de zon. Het ei van Ayaan.
 

Maar het ei deugt niet. Hirchi Ali laat eens te meer zien waarom het intellectueel Nederland niet lukt om aansluiting te krijgen bij, laat staan impact te hebben onder, moslims. De impliciete suggestie in haar idee, en dat geldt ook wanneer religie tot sociaal bindmiddel wordt verklaard, is namelijk dat gelovigen zich met een illusie bezig houden. God bestaat niet, maar naastenliefde is goed want sociaal bindend. God bestaat niet, maar als je toch perse een God wilt hebben, neem dan de vader van die vriendelijke Jezus.
 

Paternalistische houding

Het is het onvermogen om zich te verplaatsen in een mens met religieuze gevoelens dat intellectuelen als Hirsi Ali ongeschikt maakt om een leidende rol te spelen in het integratiedebat. Wie geen religieuze ervaring kent en m.b.t. religie slechts in termen van wettelijke kaders en sociale weefsels denkt, heeft geen werkelijk begrip voor burgers die spirituele wetten hoger achten dan menselijke. De paternalistische houding van agnostische opinion leaders, ook al gaat deze vergezeld van goede intenties, verstandige woorden en scherpe inzichten, wordt haarfijn aangevoeld door wie het betreft.
 

Kind en badwater

Uiteraard is het zo dat veel van wat onder religie valt, in feite cultureel aanslibsel is. Natuurlijk is het zo dat –deels en/of voor een deel van de gelovigen - religie een gewoonte is, een overgeërfd denkkader, een ideale identiteitverschaffer in tijden van culturele verwarring. Dat is een universeel verschijnsel – intellectuelen hebben ook graag een identiteit - waar best op gewezen mag worden. Het religieuze badwater mag en kan weg in 2010.
Het essentiële verschil tussen de Verlichtingsdenker en de gelovige is dat de eerste meent dat er in het badwater helemaal geen kind zit. Daarmee wordt de oorsprong en enige bestaansreden van religie, n.l. de authentieke individuele ervaring van het transpersoonlijke, ontkend.
Intellectuelen die deze ervaring zelf niet kennen – maakt niet uit of men hem godservaring, diepe meditatie, bliss, stilvallend gebed of genade noemt -, zullen ongewild maar onherroepelijk de verschillen tussen religies benadrukken en daarmee de facto aan de kant van de intolerante gelovigen staan. Het zijn juist degenen die persoonlijke ervaring als de essentie van religie zien, die de behoefte verliezen om verschillen te benadrukken. Ze herkennen en erkennen elkaar over lijnen van religie en afkomst heen.
Hirsi Ali’s idee van een horizontale switch wordt hoofdschuddend aangehoord door een ieder die beseft dat eenheid, tolerantie en (dus) integratie in de diepte gezocht dienen te worden.