Volgens de filosoof Blaise Pascal (17e eeuw) is de verstrooiing zoekende koning voortdurend voor zichzelf op de vlucht. Hij grijpt elke afleiding aan om niet gedwongen te worden over zichzelf na te denken. Het gaat de koning niet om het wild dat hij schiet, net zomin als het de gokker om het geld gaat.

We zijn allemaal koningen geworden

De overgrote meerderheid van de tijdgenoten van de koning had het te druk met overleven om met het probleem van de verveling geconfronteerd te worden. Het lijkt er echter op alsof wij in het Westen bijna allemaal koningen zijn geworden. We zijn de situatie van alleen maar overleven ruimschoots voorbij. En ook voor de huidige westerse mens geldt vaak dat ‘rustig in een kamer (thuis) blijven,’ het enige is wat hij niet kan.

Verschillende filosofen kijken ieder op hun eigen wijze tegen dit verschijnsel van de verstrooiing aan. De een benadert het positief, de ander negatief. Één ding is duidelijk: de klachten over de versnelling van ons leven en het pleidooi om er een grens aan te stellen, vormen al minstens enkele eeuwen een vast onderdeel van de cultuurkritiek.

Versnelde tijd

Niets nieuws onder de zon dus. Elke nieuwe generatie blijkt zich al eeuwenlang zonder veel problemen aan de algemene versnelling van het leven aan te kunnen passen. De natuurlijke grenzen van ons vermogen om met deze versnelling om te gaan, lijken moeilijk - zo niet onmogelijk - aan te geven.
Of toch wel, nu we dankzij statistieken meer zicht krijgen op de ziektes waarmee de westerse mens te maken heeft ? Zijn dit de welvaartsziektes van de versnelde tijd ?

Het trage ritme van de wandelpas....

Als we over versnelde tijd spreken, dan moet ook zijn tegenpool bestaan: de vertraagde tijd.
Filosoof Hans Achterhuis vraagt zich af of het mogelijk is om onze maatschappij als geheel in een vertragingsproces te brengen. Hij denkt van niet, en pleit er voor om tot een selectieve vertraging te komen.
Wat houdt dat in ? Achterhuis geeft een aantal voorbeelden en stelt dat je er ontvankelijk voor moet worden. Echter:
´Dat kan vaak alleen maar in een lang en geduldig proces. Verbondenheid met het landschap bereik je niet in een half uur. Het trage ritme van de wandelpas levert pas na enige dagen een diepe voldoening op.’
Hij noemt dit ´trage ervaringen.´

Trage vragen

Achterhuis baseert dit begrip op een definitie van filosoof Harry Kunneman, die in een ander verband spreekt over ´trage vragen.´ Die doen zich bijvoorbeeld voor als een geliefd persoon overlijdt, een relatie eindigt of bij ziekte. Trage vragen kunnen niet snel en efficiënt worden opgelost. Ze vragen tijd en die is er vaak niet in onze samenleving. Op trage vragen loopt de actieve jacht naar steeds meer tijdwinst stuk. We kunnen er alleen mee omgaan als we onze pogingen om de tijd te beheersen opgeven en in plaats daarvan de tijd gelegenheid geven onze leermeester te zijn. Controle, macht en versnelling maken dan plaats voor ontvankelijkheid en - zoals Achterhuis het noemt - ´existentiële en morele vertraging.´

Bewijs

Er zijn gebieden waarop deze vertraagde activiteit een belangrijke rol dient te (blijven) spelen, zoals de opvoeding en de zorg. Die werkterreinen zouden niet geofferd mogen worden aan de pogingen van managers om met hun efficiëntieopvattingen ook deze sectoren uit te melken en te offeren aan de versnelde tijd.
En dus zijn plekken nodig waar die selectieve vertraging gestalte krijgt, ervaren wordt. Waar het bewijs geleverd wordt dat in vertraagde tijd kan leiden tot – letterlijk - grondiger, aardiger en beter.

Het is een van de bestaansredenen van Ecolonie (www.ecolonie.org), waar behalve de voeding en de kleding zelfs de tijd een ecologische dimensie heeft.