Gregorius Nekschot

Valt je iets op aan die naam ? Inderdaad, het is een merkwaardige combinatie. De voornaam suggereert goede komaf. Een intellectueel die zijn klassieken kent, zoiets. Terwijl de achternaam meer de sfeer heeft van een gangstarapper's nieuwste MTVclip. Nekschot, een koele en effectieve manier van iemand doden.

Waarom begin ik erover ? Welnu, deze vaderlandse cartoonist heeft in Denemarken een lezing gegeven. In een kaftan, om niet herkend te kunnen worden. Hij werd verwelkomd als een Nederlandse opinion leader die opkomt voor het vrije woord. De Salmon Rushdie onder de cartoonisten; onze eigen Mandela. Freedom for all. (Gregorius dacht waarschijnlijk dat dit ‘Vrijheid vóór alles’ betekent)

Op Radio 1 legde hij het uit:

In onze cultuur is het spotten met religie, met Jezus en met christenen, een normaal onderdeel van het dagelijks leven geworden. Maar er is nu een groep, de moslims, die kunnen er niet tegen. Ze voelen zich snel beledigd, en een deel van die moslims is gewelddadig en daarom moet ik mij vermommen en mijn stem verdraaien. En ik ben zelfs gearresteerd. Nederland dreigt de gevange te worden van mensen die grenzen aan humor en het vrije woord willen stellen. 

Het lijkt mij dat de analyse juist is. Echter, de remedie van Nekschot en Theo van Gogh en andere mensen die van provoceren houden, is niet effectief. Het is eerder een vertoon van onvermogen tot genuanceerd denken en wijs handelen.

Want laten we wel wezen: een paar eeuwen geleden werd je hier in mootjes gehakt als je de handel en wandel van de paus bekritiseerde; als je Calvijn beledigde werd je huis in brand gestoken en als je meer van kruiden en chakras wist dan de dokter en de dominee werd je als heks verzopen. Die door Nekschot geroemde acceptatie van spotten met religie kwam pas na WO2 op gang, en pas sinds de jaren ’70 is de provocatie een veel gebruikte techniek. (Aanvankelijk, in de jaren '50, door degenen die er de moed en de visie voor hadden; later vooral door kunstenaars die het puur op basis van kwaliteit niet zouden redden)

Kortom, laten we nu niet doen alsof de moslims eeuwen achter lopen. Maar inderdaad; ze zijn er niet aan gewend dat er met hun geloof en met de profeet gespot wordt, en ze zijn er wel aan gewend om op het overtreden van religieuze voorschriften heftig te reageren.

Het is dus niet moeilijk om Nederlandse moslims de boom, de kramp of zelfs de gewelddadige reactie in te jagen. Maar waarom zou je dat doen ? Welk doel, behalve het bevredigen van de eigen behoefte tot provoceren, is daarmee gediend ?

De beste manier om het kunnen omgaan met andermans spot en provocatie te bevorderen, is realistisch zijn. D.w.z. rekening houden met culturele en religieuze conditionering, maar niet zodanig dat je de eigen cultuur geweld aan doet. Kom met intelligente maar voor moslims aanvaardbare satire; maak milde grappen. Neem mensen mee i.p.v. tegen je in.

Zo is het in Nederland ook gegaan. De teksten waarmee Fons Jansen spotte met de kerk in de jaren ’50 en ’60 zijn gedateerd en nu niet meer interessant. Destijds was het op het randje. Maar doordat het intelligent cabaret zonder agressieve ondertoon was, kon men er in mee. Het heeft veel bijgedragen aan een meer ontspannen manier van omgaan met geloof en kerkelijk gezag. 

Gregorius Nekschot - de naam verraadt de puberale trekjes - lijkt me een aardige jongen met de neiging tot jennen en zonder overdreven veel talent, die ten onrechte meent dat hij voorman is in de strijd voor een beter Nederland.

Peter Van Kan