Afrekenen met excuses en afhankelijkheid, wat een goed idee. Daisha Bol koos ervoor om dit artikel te schrijven. Wij mogen het lezen.

Laatst kwam een man van rond de veertig bij me op consult. Ik zag dat hij moe was. Door het wit van zijn ogen liepen rode adertjes. Met gebogen hoofd zat hij voor me. Nee, hij had geen vragen, zei hij.

"OK, dan ga ik kijken wat ik tegenkom." Ik stem me op de man af en binnen een paar seconden komen er vele beelden. Ik zie hoe druk hij in het dagelijkse leven is. Hij heeft last van de ziekte van deze tijd: druk, druk, druk.

Ik vertel hem wat ik allemaal zie: zijn werk, thuis, zijn relatie en over hem zelf. Ook dat hij moeilijk iets uit handen kan geven en het gevoel heeft alles zelf te moeten doen. Hij beaamt het.

"Ja, u heeft gelijk. Ik heb geen tijd meer voor mezelf! Het gaat de hele dag maar door, zelfs in de weekenden. Ik weet niet hoe ik alles voor elkaar moet krijgen."

"Wat moet u voor elkaar krijgen?"

"Nou gewoon, alles. Mijn werk, vrouw en kinderen, sporten."

"Bij alles wat u net noemde, heeft u het idee te moeten?" Hij is verbaasd over de vraag.

"Mijn werk moet ik doen, want anders verdien ik niets."

"Heeft u geen leuk werk?" vraag ik.

"Jawel, ik vind mijn werk heel leuk. Nou ja, sommige aspecten er van niet, maar over het algemeen ben ik dik tevreden."

"Wat is er nog meer te moeten?" blijf ik aandringen.

"Ik vind dat ik er moet zijn voor mijn vrouw en kinderen. Dat is toch logisch?! Vroeger was mijn vader er nooit. Als hij van zijn werk thuiskwam dan had hij 's avonds altijd van alles te doen. Dat wil ik mijn kinderen niet aandoen. Die hebben recht op aandacht."

"Wanneer sport u?"

"Ik tennis twee avonden in de week. Karate doe ik het liefst op vrijdagavond, maar daar komt het niet altijd van. In ieder geval wel op zaterdagmorgen. Maar dan wil mijn vrouw ook dat ik meega met boodschappen doen. Dus het is altijd haasten op zaterdag. De zondag is er weer voor de kinderen of andere sociale verplichtingen. Dus u ziet wel: ik heb nooit tijd voor mezelf."

"Als u wel tijd voor uzelf zou hebben, hoe zou u die dan invullen?" vraag ik mijn cliënt. Hij kijkt stil voor zich uit, zucht, probeert wat te zeggen, maar er komt geen woord uit zijn mond. "Ik weet het niet", zegt hij uiteindelijk

"Ik heb nooit tijd voor mezelf, dus ik zou niet weten wat ik dan zou willen doen. Ik heb daar nooit over nagedacht."

Hij is niet de enige die met een dergelijke boodschap bij me komt. Veel mensen zeggen dat ze zo weinig tijd voor zichzelf hebben. En net zoals nu, vraag ik dan wat men met die 'eigen tijd' bedoelt. Naar mijn mening is namelijk alles dat je doet 'eigen' tijd. Zelfs als je werkt, is het eigen tijd. Je werkt immers omdat je dat wilt, welke reden je daar ook voor hebt. De één zal het werk doen omdat zij het leuk vindt. De ander puur om geld te verdienen of omdat zij het als een verplichting voelt. Het is een illusie dat je meer vrijheid of eigen tijd zou moeten hebben. Maar deze illusie maakt wel dat je ontevreden bent over de situatie van dit moment. Jammer. Want echt, op ieder moment van de dag doe je wat je wilt doen. Het onzin om te zeggen: "Ik doe dit wel, maar eigenlijk wil ik het niet doen."

Niemand doet iets tegen zijn wil. Het is, afgezien van fysieke dwang, niet eens mogelijk. Een mens denkt altijd op de eerste plaats aan zichzelf. Zelfs degene die altijd klaar staat om aan de vraag van een ander te voldoen en daar achteraf spijt van heeft. Op het moment dat men het gaat doen, wil men het. Er is namelijk altijd een voordeel te behalen: ruzie voorkomen, de ander niet teleurstellen, aardig gevonden worden, in luxe leven, geen armoede lijden, status verkrijgen, noem maar op.
Houd je zelf niet voor de gek door achteraf te zeggen dat je dit of dat liever niet had willen doen. Ga liever kijken waarom je het deed. Neem dan een beslissing of je het wel of niet wilt blijven doen. Ieder mens heeft een vrije wil. Dat is juist het mooie van het leven. Luister eens naar je eigen woorden. Hoe vaak gebruik je het woord 'moeten'? Door het woord 'moeten' te gebruiken, suggereer je dat je het niet uit vrije wil doet. Onzin. Maak je zelf niet machteloos. Je hoeft niets te ondergaan. Je kunt elke situatie die je niet wilt, veranderen.

Uiteraard heeft alles wat je doet consequenties. Werk doen dat je niet leuk vindt omdat je denkt het geld nodig te hebben, heeft de consequentie dat je meestal met tegenzin naar je werk zult gaan. Als je beseft dat je hiervoor zelf kiest, en ook waarom je dit werk verkiest boven iets anders, dan ga je er direct met veel minder tegenzin heen.

Als ik de man dit alles heb verteld, knikt hij.

"U vertelde net al dat ze in termen van 'moeten' denken. Nu ik er over nadenk, doe ik dat zelf ook. Ik zeg altijd: Nee, ik kan dan niet komen, want ik moet naar een feest. Terwijl ik het juist heel leuk vind om naar dat feest te gaan."

"Ja", beaam ik. "Elke keer dat je zegt 'ik moet', terwijl je er zelf voor kiest, heb je het gevoel gedwongen te worden. En niemand wil gedwongen worden tot iets. Ook niet door zichzelf!" "Dat begrijp ik, maar hoe moet ik dan nu verder?" Ik glimlach en ben even stil. De man hoort nu pas wat hij zojuist zei.

"Oh, ik gebruik weer het woord 'moeten'. Ja, dat zit er zo in. Vroeger moest ik thuis altijd van alles. Er waren zoveel regels. Niet dat ik me daar altijd aan hield. Vaak kwam ik ertegen in opstand. Door een grote mond te geven of door het gewoon niet te doen."

Hier haak ik op in: "In een huisgezin zijn er nu eenmaal leefregels. Daar komt niemand onderuit. Maar als je vertrouwen hebt in je kind, en je hebt het respect en waardering naar anderen bijgebracht, dan worden deze regels van nature nageleefd. Ieder kind weet hoe ver het kan gaan. En af en toe de regels mogen overtreden, dat hoort ook bij de opvoeding. Dan maak je je kinderen tot vrije mensen. Je leert ze hun eigen verantwoordelijkheid te dragen."

Je moet niets, je mág!

"Vervang het woord 'moeten' door het woord 'willen'", ga ik verder, "en je zult ervaren dat je leven verandert. Ineens heb je continu tijd voor jezelf, doe je allemaal dingen die je wilt doen. Door deze kleine verandering aan te brengen in je denken en je spreken, bevrijd je jezelf. Heb je weer een keuze!" De man die kwam zonder vragen, neemt opgewekt afscheid. Zijn ogen zijn minder mat, zijn schouders zijn niet meer zo gebogen. Hij heeft ontdekt dat het leven één groot feest kan zijn. Je moet niets, je mág!