Is het een complot?
Helemaal niet! Zeggen de voorstanders. De burger weet niet wat goed voor hem of haar is en moet beschermd worden met een tot in de kleinste details uitgewerkte regelgeving voor alles wat met voedsel te maken heeft. Dat is het doel waaraan al decennialang wordt gewerkt middels de Codex Alimentarius. Die is dus juist een wereldwijde garantie voor voedselveiligheid.

Welzeker een complot! Zeggen de tegenstanders. De Codex is een wapen in handen van multinationals en andere grootmachten, waardoor er maximaal geld verdiend kan worden en de concurrentie van biologische en natuurgeneeskundige producten de nek wordt omgedraaid.

Wie heeft er gelijk? Op verzoek van EM zocht jurist Jan Roelofs iemand die er het fijne van weet. Hij vond niemand. Onverschrokken baande hij zich vervolgens een weg door een jungle van wilde geruchten, vage uitspraken, onrustbarende geruststellingen en lange afkortingen, teneinde klaarheid te brengen in deze mistige materie.

Uiteenlopende wereldbeelden

Regels voor veilige en gezonde voeding, daar kan toch niemand tegen zijn? Dat hangt er vanaf wat voor visie je hebt op begrippen als 'veiligheid' en 'gezondheid', en welke waarde je aan een etiket als 'wetenschappelijk bewezen' hecht.
Want de regels van de Codex Alimentarius zijn in overeenstemming met het reguliere, Newtoniaanse wereldbeeld. Nog steeds is dat sterk materialistisch van aard: begrippen als 'veiligheid', 'gezondheid' en 'wetenschappelijk bewijs' worden aan de hand van meetbare criteria beoordeeld. Met die naar objectiviteit strevende, materialistische visie is op zich niks mis. Zij is echter wel eenzijdig en beperkt. Alleen de uiterlijke, tastbare realiteit telt, aan de innerlijke dimensie wordt geen recht gedaan. Terwijl juist in die innerlijke dimensie zich zoveel bevindt dat voor mensen die ook een ruimere - noem het spirituele of holistische - werkelijkheid erkennen, van grote waarde is.

Zoals: de erkenning van het eigen genezend vermogen van de mens, dat door homeopathische, orthomoleculaire en antroposofische middelen kan worden gestimuleerd. Of door innerlijke prikkels en processen, zoals alleen al het placebo effect aantoont.
Zoals: het besef dat we als menselijke wezens ook een 'veld' zijn, open staan en gevoelig zijn voor allerlei vormen van straling. En dat het dus dom is zo onbekommerd om te gaan met allerlei stralingsbronnen (GSM en UMTS-masten, DECT-telefoons, mobieltjes, draadloze apparatuur) als we nu doen.
Zoals: het inzicht dat chemische bestrijdingsmiddelen op korte termijn weliswaar effectief en profijtelijk zijn, maar op lange termijn schadelijk en verschralend.
Zoals: de erkenning dat in de kwaliteit van voeding niet alleen grofstoffelijke maar ook subtiele elementen meespelen, die niet of moeilijk wetenschappelijk aantoonbaar zijn. Het gaat dan om de 'stoffen' die de levenskracht of vitaliteit van de voeding bepalen, uitgaande van de visie dat voeding meer is dan dode materie

Volgens de Consumentenbond is er geen aantoonbaar kwaliteitsverschil tussen reguliere en biologische groente en fruit. Onderzoek suggereert iets anders, maar alleen al als consument van biologische producten weet ik wel beter: ik proef dat de smaak beter is, ik voel me er meer door gevoed, de houdbaarheid is langer en ook bij de bereiding zie ik verschil. Een begrip als 'kwaliteit' lijkt zo eenduidig, maar is dat niet. Bepalend is hoe je kwaliteit definieert en hoe je vervolgens op basis van die definitie toetst.

Achterhaald?

Bestaat die subtielere werkelijkheid niet en wordt hij daarom niet gemeten? Of wordt hij niet gemeten omdat men denkt dat hij niet bestaat? Dat wil zeggen: is het materialistische onderzoeksmodel wel toereikend om subtiele samenhangen waar te nemen?

Misschien wordt die vraag ingehaald door ontwikkelingen binnen de wetenschap zelf. Volgens de kwantumfysica bepaalt de manier van waarneming of iets een 'deeltje' (materie) of een golfje (energie) is. Niets is volledig op zichzelf staand en objectief te meten. De aanwijzigen dat er in materiële processen een co-creërende X factor (bewustzijn ?) kan meespelen, stapelen zich op. Fijne meetapparatuur en GSR (Galvanische huidweerstand) registratie bevestigen het bestaan van een elektromagnetisch veld in en om het lichaam. Wetenschappers als Sheldrake postuleren het bestaan van een subtiel veld dat de materie doordringt en beïnvloedt. En doen proeven die de theorie lijken te ondersteunen.
Bewijzen dat iets gezonder is, dat is per definitie erg lastig. Maar onderzoek, o.a. van het Louis Bolk Instituut en de IFOAM (Organic World Foundation), levert sterke aanwijzingen op dat biologisch geteeld voedsel inderdaad meer gezondheidsbevorderende elementen bevat, en minder nadelige.

Artsen en therapeuten passen steeds vaker therapieën toe op basis van vage begrippen als 'energie' en 'trilling'. Dat op zijn minst sommige daarvan werken, is niet meer omstreden.
Kortom, mogelijk leven we in een tijd waarin de aloude tegenstelling geest-materie achterhaald begint te raken. Deze mogelijkheid zien we echter zeker niet terug in de puur materialistische benadering van de Codex.

Rechtskracht

Het belangrijkste dreigende gevaar is dat de Codex onze keuzevrijheid op het terrein van de voeding - en dus ook van gezondheid - gaat aantasten. Want wat is de rechtskracht van de Codex? Op de officiële website (beheerd door de ministeries van Landbouw, Natuur en Visserij en Volksgezondheid, Welzijn en Sport) staan geruststellende woorden: "Een wettelijke status volgt pas indien landen de Codex normen in hun eigen wetgeving opnemen. Codex is dus geen hogere autoriteit die deze normen wettelijk oplegt.
Formeel is dat juist. Maar de vraag is hoe dat in de praktijk uitpakt.

In de eerste plaats worden de normen van de Codex - die valt onder de VN voedsel- en gezondheidsorganisaties FAO en WHO - door de World Trade Organization gebruikt om handelsgeschillen te beslechten. In een conflict tussen de Verenigde Staten en Europa over de import van Amerikaans, met hormonen behandeld vlees, hebben de VS de Europese Unie voor de WTO-rechter gedaagd. In de Europese Unie is het gebruik van hormonen bij vee verboden, maar in Amerika niet. Europa heeft deze zaak verloren en betaalt nu elke maand een boete, omdat het Europese verbod op hormonaal behandeld vlees gehandhaafd blijft. Europa houdt in deze zaak dus zijn rug recht, maar dit is wel een manier waarop Codex-normen via WTO-beslissingen rechtstreekse en bindende werking voor Europese landen kunnen krijgen.

Op dit moment bevat de Codex nog geen bepalingen voor het gebruik van hormonen in landbouwhuisdieren, maar er wordt over dit onderwerp wel gediscussieerd in het Codex Comité voor diergeneesmiddelen. Het wetenschappelijk comité dat hierbij adviseert heeft inmiddels vastgesteld dat het gebruik van de natuurlijke (testosteron, oestradiol en progesteron) en niet-natuurlijke (zeranol en trenbolon) hormonen ter bevordering van de groei van runderen, veilig is. De Europese Unie, gesteund door het eigen onderzoeksinstituut EFSA (European Food Safety Association) in Parma, is het daar niet mee eens. In de tweede plaats wordt er in Europees verband aan gewerkt om alle nationale regelgeving te vervangen door één Europese verordening. De aanbevelingen van de Codex Alimentarius zullen bij de totstandkoming van de Europese regels een zware rol spelen. Over de precieze teksten wordt momenteel in Brussel onderhandeld door de Europese ministers van volksgezondheid.

De op zich niet-bindende aanbevelingen van de Codex Alimentarius zullen dus toch hun stempel op de situatie in Nederland en België gaan drukken, doordat ze in de praktijk dezelfde rechtskracht hebben als nationale of Europese wetgeving.

Wie praat er mee ?

Ook in het proces van komen tot een Nederlands standpunt over de diverse onderwerpen, is er een verschil tussen de theorie en de praktijk. De theorie is dat iedere relevante organisatie inbreng kan hebben in het voorbereiden van de Nederlandse inbreng tijdens Codex vergaderingen. Het Nederlandse Codex secretariaat informeert via de website iedereen die het lezen wil, en de bij een specifiek onderwerp betrokken organisaties rechtstreeks, over op handen zijnde vergaderingen. Inhoudelijke inbreng is welkom.

Deze openheid voor deelname van allerlei sectoren en belanghebbende organisaties heeft een geschiedenis. Uit het rapport Voedselkwaliteit: waarden voor je geld (april 2008) van de Stuurgroep Technology Assessment voor het ministerie van LNV:

De participatie in de Codex was tot 1993 zeer eenzijdig. Van de particuliere deelnemers kwam 81% uit de industrie en slechts 1% uit organisaties die publieke belangen behartigen. Naast 104 landen namen maar liefs 100 voedings- en agrochemische industrieën deel. Dat veranderde na heftige kritiek geuit in het rapport Cracking the Codex (1993). Daarop werd besloten dat de nationale Codex-comités, die de lidstaten ondersteunen, representatief moeten zijn samengesteld.

De praktijk in Nederland anno 2008 is dat vrijwel alleen het bedrijfsleven inhoudelijke inbreng levert en dat de codex-comités daardoor min of meer een samenwerking zijn tussen ambtenaren en bedrijfsleven. Tanja Åkesson, die namens het Codex Contactpoint Nederland alle vergaderingen organisatorisch voorbereid en de website onderhoudt, bevestigt dit.

"Van de Consumentenbond of het Nederlands Patiënten en Consumenten Platform horen we vrijwel nooit iets. Ook niet van organisaties van natuurgeneeskundigen en dergelijke. Wel van de Nederlandse Coeliakie Vereniging, als het over gluten gaat. Maar Nederlandse organisaties kunnen het ook aan hun internationale koepels overlaten om in Brussel invloed uit te oefenen."

Welke organisaties wel en welke niet worden geïnformeerd over onderwerpen die aan de orde zijn, wordt bepaald door de delegatiehoofden van de verschillende comités.
Hoe en op grond waarvan eenduidige standpunten tot stand komen in de nationale Codex comités, blijft enigszins vaag. Niels Schelling, algeheel Codex coördinator, legt uit dat de Nederlandse inbreng loopt via de delegatieleiders die deelnemen aan raadsvergaderingen in Brussel, waar tot een gezamenlijk EU standpunt wordt besloten. Maar veel zaken als maximale waarden voor residuen e.d., staan voor Europa al vast. De EU brengt die vervolgens in tijdens het internationale overleg van de diverse comités. In 2003 is de Unie lid geworden van de Codex. Terwijl de lidstaten zelf ook nog lid zijn. Het gewicht van de EU delegatie in een internationale Codex bijeenkomst, hangt af van het aantal EU landen dat daar fysiek bij aanwezig is.

Maar wat nu wanneer bij de inventarisatie vooraf in een nationaal comité de meningen van organisaties uiteen lopen? "Wanneer men er niet uit zou komen, dan is er geen dus standpunt om mee te nemen naar Brussel. Maar dat komt vrijwel niet voor."

Democratische legitimatie

Het eerder genoemde rapport maakt duidelijk waar de dominante positie van het bedrijfsleven mee te maken heeft:

"Bedrijfsleven en NGO's hebben beide ruime gelegenheid tot participatie. Toch verschijnen NGO's steeds minder vaak op vergaderingen van het Codex-comité. Redenen: hun financiële middelen zijn beperkt, de materie is vaak erg technisch, de besluitvorming in de mondiale organisatie gaat erg traag en het blijft vaak onduidelijk wat er met hun inbreng is gebeurd. Kortom, de resultaten wegen nauwelijks op tegen de kosten."

Biologica, de organisatie voor biologische landbouw en voeding, wordt door het Codexsecretariaat geïnformeerd als er een wijziging op stapel staat die met biologische voeding te maken heeft. Biologica kan dan commentaar geven, schriftelijk of mondeling.

Marjoleine Blom, die zich namens Biologica met de Codex bezighoudt, beschouwt deze niet noodzakelijkerwijs als een bedreiging. Honderddrieënzeventig landen weten meer dan één, tenslotte. "Maar ik zou er wel graag meer grip op willen krijgen. Je zit er niet bij, dus je weet niet hoe het er in werkelijkheid toegaat." De commotie van begin dit jaar werd naar haar idee dan ook veroorzaakt doordat mensen onvoldoende het gevoel hebben dat ze partij zijn. "Daarom pleit de Stuurgroep Technology Assessment ook voor een sterkere democratische legitimatie."
Om precies te zijn, deze adviseert minister Klink in aanbeveling 22:

Zet u samen met uw collega's van VWS en BuiZa in voor een sterkere en bredere participatie van NGO's in de Codex op nationaal en centraal niveau.

Meer concreet:
- Maak het voor NGO-vertegenwoordigers aantrekkelijker om deel te nemen aan vergaderingen door te zorgen voor adequate terugmelding van resultaten. Geef zo nodig ook financiële ondersteuning voor hun participatie in het Nederlandse Codex-comité.

Als in 2008 dit advies wordt gegeven terwijl in 1993 de dominantie van het bedrijfsleven al werd gezien als een probleem, en als de kleur van opeenvolgende kabinetten weinig invloed heeft op de standpunten van de Nederlandse comités, dan lijkt de conclusie te moeten zijn dat het met de democratische legimitatie van de Codex slecht gesteld is, alle ambtelijke goede wil en digitale openheid ten spijt.

Vitamines en mineralen in voedingssupplementen

Om te beseffen waar de 'indirecte kracht van wet' toe kan leiden, is het verhelderend om eens te kijken naar een onderwerp waarover de wildste geruchten de ronde doen: vitamines en mineralen in voedingssupplementen. Volgens sommige berichten worden overal ter wereld per 31 december 2009 alle vitamines en mineralen als voedingssupplement verboden. Andere waarschuwingen luiden dat de in de Codex opgenomen maximale doseringen voor vitamines en mineralen erg laag liggen, en dat daardoor een heleboel voedingssupplementen in één klap verboden worden.

"Deze berichten zijn niet juist," zegt de officiële Nederlandse Codex Alimentarius website. Vervolgens wordt uitgelegd dat de Codex aanbeveelt dat voedingssupplementen minstens 15% van de dagelijkse hoeveelheid vitaminen en mineralen moeten bevatten, maar dat er ook maximale gehalten moeten worden vastgesteld, omdat overmatige consumptie schadelijk kan zijn. Die maximum gehalten moeten worden vastgesteld op basis van de 'algemeen geaccepteerde wetenschap'. Over welke vitaminen en mineralen we het hebben, meldt de Nederlandse site niet. Maar kijken we naar de Engelstalige Codex-richtlijn (van de circa 16.000 pagina's met richtlijnen en normen is geen Nederlandse vertaling voorhanden, omdat VN-documenten alleen in de drie VN-talen Engels, Frans en Spaans worden aangeboden) dan lezen we daar dat voedingssupplementen vitaminen en mineralen dienen te bevatten "whose nutritional value for human beings has been proven by scientific data and whose status as vitamins and minerals is recognised by FAO and WHO." Het is heel goed denkbaar dat allerlei vitamines en mineralen die in de complementaire geneeskunde worden toegepast, daar niet aan voldoen.

Ook bij het bepalen van de maximale doseringen moet 'de wetenschap' uitkomst bieden. De maximaal veilige niveaus worden "established by scientific risk assessment based on generally accepted scientific data." Welk niveau van vitamines en mineralen veilig is, wordt bepaald door 'wetenschappelijke risico-analyse', zo zegt de Codex-richtlijn uit 1995.

Daar is vanuit de wereld van natuurgeneeswijzen en natuurvoeding veel kritiek op. De ANH (Alliance for Natural Health) noemt het "slechte wetenschap, die gebruikt wordt om de keuzevrijheid in natuurlijke gezondheidszorg in te perken." Belangrijkste punten van kritiek zijn dat er selectief gebruik wordt gemaakt van het bestaande wetenschappelijke materiaal en dat onderzoek dat positief uitpakt voor voedingssupplementen, stelselmatig wordt genegeerd. Daarnaast wordt voor de maximale niveaus uitgegaan van de meest giftige vorm in een bepaalde groep voedingsstoffen, die op een hoop gegooid worden met andere vormen die pas schadelijk worden bij veel hogere doseringen. Volgens arts Rima Laibow, verklaard tegenstander van de Codex, kom je met behulp van de 'scientific risk assessment' dan uit op extreem lage doses.

De strijd tussen gevestigde instituties en organisaties als de ANH, is een ongelijke. Zo moest, na kritiek van o.a. de Alliance, het Hôtel-Dieu de Quebec Research Centre erkennen dat de conclusies van een in 2005 met veel bombarie gepubliceerde metastudie naar vitaminen en kanker, geheel onjuist waren. Die erkenning in 2007 werd echter niet met veel bombarie gebracht, met als gevolg dat de onjuiste conclusies door velen nog steeds als geldig worden beschouwd.
De Nederlandse overheid spreekt op haar Codex-website geruststellende woorden: "Ook vanaf 2010 zal in de Europese Unie de verhandeling van veilige voedingssupplementen dus toegestaan blijven."

Ook hier weer de vraag: wat verstaan we onder 'veilig'? Het is heel goed denkbaar dat, mede door de normen voor maximaal veilige niveaus in de Codex, de doses die in sommige therapieën worden voorgeschreven als 'onveilig' worden geclassificeerd en dus verboden worden.
De Codex maakt bij de richtlijnen voor niveaus geen onderscheid - volgens vrijwel alle therapeuten die ermee werken ten onrechte - tussen natuurlijke en synthetische vitaminen. Omdat natuurlijke vitamines niet te patenteren zijn en de synthetische wel, wordt er vanuit de industrie druk uitgeoefend om de normen vooral aan te laten sluiten bij synthetische vitamines.

Tenslotte zij opgemerkt dat wat 'de wetenschap' veilig en wenselijk acht, niet zelden aan grote veranderingen onderhevig is. Over cholesterol bijvoorbeeld, wordt vandaag heel anders gedacht dan tien jaar geleden.

Codex Alimentarius en genetisch gemanipuleerd voedsel

Een ander gebied waar Codex-aanbevelingen effect kunnen hebben is het terrein van de biotechnologie. Genetische manipulatie (eufemistisch spreekt men liever van 'modificatie') is een vorm van biotechnologie die voor bedrijven interessant is, omdat zaden, d.w.z. de genen ervan, op deze wijze gepatenteerd kunnen worden. Bij zaad dat gewoon in de natuur groeit, kan dat niet. Net als bij de vitaminen dus.

Het argument vóór genetische manipulatie is: hogere opbrengsten en betere weerstand tegen ziekten. Er bestaat geen wetenschappelijke consensus over de vraag of genetisch gemanipuleerde producten wel of niet schadelijk kunnen zijn voor de volksgezondheid.
Met name in Europa is er veel weerstand tegen deze technologie, omdat door het morrelen aan erfelijk materiaal op langere termijn allerlei onvoorzienbare gevolgen kunnen optreden. Maar al is de Europese regelgeving op dit terrein veel strikter dan de Amerikaanse regels, inmiddels zijn er op de Europese markt al meer dan dertig van genetisch gemanipuleerde gewassen afkomstige grondstoffen toegelaten. De Verenigde Staten vinden met name de Europese regels die het mogelijk maken deze producten ook na toelating in de gaten te houden, veel te strak. Ook hier zit een bron van spanning waar de Codex-normen - via het aanhangig maken van een geschil bij de WTO - als wapen ingezet zouden kunnen worden. Vooral vanuit de VS, Canada en Argentinië wordt in WTO-verband al veel druk op Europa uitgeoefend om de regels te versoepelen. Achterliggend motief is dan uiteraard niet zozeer de hogere opbrengsten van de gewassen, waarmee de honger in de wereld door de goedwillende voedselproducenten wordt bestreden, als wel de hogere opbrengsten voor die agrarische business zelf.

Door patentering van genen en het leveren van zaden van gewassen die zichzelf niet meer kunnen voortplanten, worden boeren afhankelijk van zaadleveranciers als het Amerikaanse Monsanto. Dat bedrijf verdiende in de periode van de Vietnamoorlog veel geld met de levering van 'Agent Orange', het ontbladeringsmiddel dat over de Vietnamese jungle werd uitgestort en menig soldaat kanker bezorgde. Het is wat al te zwart wit om zo'n bedrijf dan om die reden meteen af te schilderen als een criminele organisatie, zoals op internet wel gebeurt. Maar je mag er wel van uitgaan dat Monsanto nog steeds primair, of zelfs uitsluitend, gemotiveerd wordt door het verdienen van zoveel mogelijk geld. Gepatenteerde genen zijn goede handel, en een legertje advocaten helpt Monsanto die handel te beschermen. Zelfs boeren die per ongeluk een Monsanto-gewas oogsten omdat stuifmeel door de wind op hun land terecht is gekomen, krijgen een proces aan de broek.

Blikvernauwing

De Codex Alimentarius kijkt alleen naar voedselveiligheid en laat de omstandigheden waaronder een product wordt geproduceerd verder buiten beschouwing. Critici van de Codex, zoals de Partij voor de Dieren en Milieudefensie, vinden dat ook de 'Non trade concerns' (dierenwelzijn, arbeidsomstandigheden, milieu en klimaat) mee zouden moeten wegen. Ook al kan aangetoond worden dat bij de productie van soja in Latijns-Amerika sprake is van moderne slavernij, illegale landonteigening en illegaal kappen van het Amazonewoud, dan nog mag het product - volgens de Codex - niet geweigerd worden: consumptie van soja is immers niet schadelijk voor de volksgezondheid?

Terzijde: recent onderzoek aan de Harvard Universiteit wijst uit dat mannen die veel sojaproducten eten, een verlaagd aantal zaadcellen in hun sperma hebben...
Er zijn meer voorbeelden van deze eenzijdige gerichtheid. In 1991 spande Mexico een zaak aan tegen de VS, toen dat land een importverbod uitvaardigde op tonijn die was gevangen op een voor dolfijnen schadelijke manier. Het importverbod werd illegaal verklaard. Idem toen het in 1996 ging om garnalen die in Thailand, India, Pakistan en Maleisië waren gevangen op een voor zeeschildpadden schadelijke manier. Het rapport Waarden voor je geld concludeert dan ook:

"In de huidige constellatie hebben landen sterkere prikkels om zich te richten op de Codex standaarden, die door de WTO zijn erkend, dan op standaarden voor goede landbouwpraktijk en dierenwelzijn, die niet door de WTO zijn erkend. Geen wonder dat goede landbouwpraktijk en dierenwelzijn het vaak moeten afleggen (Suppan 2007)."

Felste kritiek uit VS

Veel van de felle kritiek op de Codex komt van bezorgde consumenten en therapeuten in de Verenigde Staten. Wellicht komt dat mede doordat Amerikaanse overheidsinstanties nog wel wat harder met regels omgaan dan wij in Europa, en zeker in Nederland en België, gewend zijn. In Amerika geldt sterker dan hier dat het doel de middelen heiligt. De rechtsbescherming van de burger - zeker als die over weinig invloed beschikt - wordt minder belangrijk geacht. Op internet zijn allerlei voorbeelden te lezen van de manier waarop de Food and Drugs Administration omgaat met voedselveiligheid. De FDA heeft een lange lijst met strafbare feiten opgesteld. Iemand tien jaar lang slaapmiddelen voorschrijven mag, maar het schijnt dat je in de VS al gearresteerd kan worden wegens het aanbieden van rauwe groentesap als therapie. Als de Codex Alimentarius een vehikel is waarmee dergelijke praktijken ook in ons land ingang gaan vinden, is waakzaamheid wel zeer op zijn plaats.

Regelzucht

Maar ook wij hebben al behoorlijk last van de negatieve effecten van onze collectieve regelzucht en controledrang. Een voorbeeld daarvan is de verplichte registratie van alle - ook complementaire - medicijnen. Deze registratieplicht geldt sinds 2006 en heeft er toe geleid dat de verkrijgbaarheid van bijvoorbeeld homeopathische en antroposofische geneesmiddelen is verslechterd. Omdat elke registratie veel geld kost, zijn niet alle bestaande middelen geregistreerd. Schrijft je huisarts zo'n niet-geregistreerd middel voor, dan is het nog wel op recept verkrijgbaar maar niet meer op voorraad. Gevolg is dat je, ziek of niet, drie dagen moet wachten tot je het middel in huis hebt. Opnieuw: formeel wordt de keuzevrijheid in geneesmiddelen dus niet aangetast, maar feitelijk wel.

Dit is ook de achterliggende dynamiek bij de Codex Alimentarius. Bij alle vormen van ver doorgevoerde regelgeving bestaat het risico dat die veelheid aan regels zich tegen ons burgers gaat keren. Juist die veelheid leidt per definitie tot ondoorzichtigheid en tot bureaucratisering. Kapitaalkrachtige partijen weten dit krachtenveld zodanig te bespelen dat hun commerciële belangen het best uit de verf komen. Hoe dichter het regelbos, hoe beter. Menig handelsrechtjurist likt de vingers af bij die 16.000 onvertaalde pagina's Codexmateriaal.

Maar ook los van sturing door belanghebbenden gaan gedetailleerde, algemeen geldende regels een eigen leven leiden. Ik vergeet nooit die prachtige gîte in een Pyrenees rotsklooster waar ik in 1996 nog wel mocht overnachten, maar in 1998 niet meer. Nieuwe Europese regels: overnachten op plekken zonder elektriciteit mag niet.....

Vragen

De Codex Alimentarius bevindt zich nog buiten de publieke belangstellingssfeer, terwijl de gevolgen ervan zeer ingrijpend kunnen zijn. Hieronder een aantal vragen die bij belangenbehartigers, overheidsinstanties, politieke partijen en journalistiek dringend meer aandacht dienen te krijgen:

• Wie vertegenwoordigt ons nu eigenlijk in dit Codex proces? Hoe, en op grond waarvan, worden standpunten geformuleerd? Wie waakt over onze keuzevrijheid als het gaat om voeding en medicijnen?
• Laten we besluitvorming rond de Codex niet veel te veel over aan ondoorzichtige overlegcircuits in Brussel?
• In hoeverre is de Codex een uitdrukking van het misplaatste geloof in controleerbaarheid en maakbaarheid?
• Economische belangen zijn in het Codex-overleg oververtegenwoordigd. Wordt door de nationale politiek voldoende gewaarborgd dat in de uiteindelijke regelgeving die economische belangen niet zullen prevaleren boven belangen als biodiversiteit, gezondheid en keuzevrijheid van de burger?

Links

• Officiële Codex website www.codexalimentarius.nl
• Alliance for Natural Health www.anhcampaign.org
• Rima Laibow www.healthfreedomusa.org