Uitgangspunten

De mens is zowel geestelijk als lichamelijk een uniek wezen. Dit blijkt o.a. uit onze unieke vingerafdruk, iris en stem. Het is aan de mens deze uniciteit te leven. Zich ontplooien tot wie hij van nature is; dat is ieders levensopdracht.

Een mens is ook een sociaal wezen. Wij worden volledig mens in wisselwerking met andere mensen. De organisatie van deze wederzijdse afhankelijkheid vindt op vele niveaus plaats: relatie, familie, straat, gemeente, natie, vereniging, bedrijf, etc.

Die gemeenschappen staan niet op zichzelf maar haken in elkaar. Bovendien worden mensen en gemeenschappen beïnvloed door hun leefomgeving en zijn zij afhankelijk van de ecosystemen waarvan zij deel uitmaken. Ontelbare dynamische processen, van duidelijk waarneembaar tot zeer subtiel, maken van de aarde en alle daarmee verbonden levende wezens één samenhangend geheel. Op dit door menselijke ervaring en moderne wetenschap ondersteunde uitgangspunt, en op de verantwoordelijkheid die dit met zich meebrengt, baseert zich de ‘gezond verstand benadering’ van voeding en gezondheid.

De situatie

Ontwikkeling

De samenleving (in dit kader wordt bedoeld Noordwest Europa) verandert. Om een arbitrair ijk/keerpunt te noemen: het jaar 1965. Voor die tijd werden de verhoudingen in belangrijke mate bepaald door macht van bovenaf. Die macht bepaalde wat goed was voor de ‘onderdanen’: de leden in het gezin, de burgers, werknemers, etc.

De mens had, gezien vanuit de eerder genoemde inherente opdracht om zichzelf te verwezenlijken, eeuwenlang geen of nauwelijks ruimte: op geestelijk en materieel gebied (normen en waarden, wetten, sociale controle) werd van bovenaf bepaald wat goed en verkeerd was. Deze voor een monocultuur kenmerkende machtsverhouding staat haaks op zowel de uniciteit van de mens als op de oneindige diversiteit in de wereld.
Langzamerhand, en na WO2 in versnelde mate, ontworstelde de mens zich in de laatste paar eeuwen aan deze beperkende situatie, o.a. door het formuleren van de individuele rechten van de mens.

Was dit emancipatieproces aanvankelijk nog vooral gericht op de mens als onderdeel van een herkenbare sociale groep (de zuilen; homo- en vrouwenemancipatie), na 1970 verschoof de focus naar individuele behoeftes. Goed zichtbaar werd dit bij letterlijk tastbare zaken van leven en dood. Abortus- en euthanasiewetgeving zijn daar, om het even dicht bij huis (=Nederland) te houden, voorbeelden en resultaten van.

Voortschrijdend inzicht en zich ontwikkelend bewustzijn zorgen ervoor dat er steeds meer onderwerpen om nadere beschouwing vragen als het gaat om emancipatie en bescherming van het individuele menselijke leven met haar specifieke behoeftes. Dit proces van toespitsing en verfijning komt enerzijds voort uit de eigen denkkracht van de mens (‘het gezonde verstand’), anderzijds uit het zich wenden tot bronnen van kennis van de subtiele processen die de kwaliteit en de vorm van het leven mede bepalen. Het internet is een belangrijke factor geworden bij het snel verspreiden van vele soorten informatie en kennis.

Botsing

Thans zijn we op het punt gekomen dat voortschrijdend inzicht en samenhangen de emancipatie van het individu botsen met oude structuren en gevestigde belangen. Het mens- en wereldbeeld van de materialistische, mechanistische hoofdcultuur heeft voor veel ‘vooruitgang’ gezorgd. Inmiddels is het echter, en wordt het in toenemende mate, geconfronteerd met de eigen beperkingen. Het denken in termen van geïsoleerde welvaart, ‘of-of’, en van materie als enig werkelijkheidsniveau, heeft problemen gecreëerd die binnen het oude paradigma niet meer op te lossen zijn. Ecologische crisis, culturele/spirituele crisis, economische crisis, voedselcrisis. Het botsen van individueel en ecologisch belang enerzijds en economisch en politiek belang anderzijds, noopt tot serieuze bezinning. Doorgaan op de oude weg is lemmingengedrag. Boem is ho. Zou men zeggen.

Stilstand

En toch is doorgaan op de oude voet precies wat gevestigde economische, maatschappelijke en politieke krachten van plan lijken. Sterker, de neiging om greep te willen houden op gedrag en keuzes van de bevolking, en daarmee op de door die bevolking gegenereerde kapitaalstromen, neemt onrustbarende vormen aan. Doordat het internationale bedrijfsleven in het globaliseringproces over meer kapitaal, continuïteit en organisatiegraad beschikt dan de politiek, is het in staat wetgevingprocessen in hoge mate te beïnvloeden. Dat de handel, direct of indirect via invloed op media en politiek, bepaalt welke overbodige spullen er in winkels liggen, is al jaren zo. Ernstiger is de dreiging dat essentiële zaken als voeding en gezondheid buiten de sfeer van individuele keuze worden getrokken. Terwijl we in Europa redelijk beschermd zijn tegen oorlogen en armoede, staat het recht op natuurlijk eten en genezen onder druk. Voorbeelden:

• Het instrument dat na de oorlog werd ingesteld om voedselveiligheid te garanderen, de codex alimentarius, lijkt in de praktijk te functioneren als een instrument ten behoeve van de voeding- en geneesmiddelenindustrie.
• In de peperdure gezondheidszorg wordt het de consument/patient vrijwel onmogelijk gemaakt - door onwil om samen te werken met natuurgeneeskundigen en/of door gebrek aan vergoeding - te kiezen voor andere dan de reguliere therapieën en medicijnen, zelfs als de alternatieven aantoonbaar effectiever en substantieel goedkoper zijn.
• Genetisch gemanipuleerd voedsel wordt de Europese burger tegen zijn zin opgedrongen.

Krachtvelden

Het toetsingsinstrument van de oude hoofdcultuur is de wetenschap. De methode van objectief onderzoek bleek, als het om materie gaat, eeuwen geleden al superieur aan het subjectief interpreteren van oude boeken door religieuze leiders.

De kerk was lange tijd op geestelijk-ethisch gebied nog wel een normbepalend instituut, maar ook hier is zij op haar retour. Een diversiteit aan individuele en collectieve overtuigingen geven het spirituele landschap in toenemende mate kleur.

Juist doordat er op geestelijk gebied ruimte is gekomen, ontwikkelt het holistische paradigma zich versneld en krijgt het gezicht in diverse werkvormen. Sommige daarvan zijn al uitgekristalliseerd en erkend, andere verkeren nog in een experimenteel stadium. Elke nieuwe ontwikkeling kent tenslotte zijn pioniersfase.

Zo staan in de samenleving, al wordt dit nog niet overal onderkend, steeds meer in toenemende mate twee krachtvelden tegenover elkaar: het ene met als basis het materialistische wereldbeeld, het andere uitgaand van een holistische visie.

De emancipatie van dat laatste voltrekt zich gestaag en organisch vanuit de basis. De visie is niet opgelegd van bovenaf, maar gebaseerd op de ervaringen en inzichten van een heterogene groep mensen die met elkaar gemeen hebben – en zich daardoor onderscheiden van de oude cultuur - dat zij zichzelf betrekken in hun onderzoek van de wereld en dit onderzoek niet beperken tot tastbare materie. Informatie wordt gedeeld via bijeenkomsten, tijdschriften, internet en talloze informele netwerken.

De holistische levensvisie wordt aldus ‘gedragen’ door de bewuste burger, die daadwerkelijk inhoud tracht te geven aan begrippen als ecologie, duurzaamheid, leefbaarheid, gezondheid, verbondenheid, spiritualiteit, authenticiteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid. En die deze levensthema’s in hun dynamische samenhang wil zien en (be)leven. Er is daarbij zeker geen sprake van het verwerpen van wetenschap als zodanig. Wel is er het besef dat bepaalde onderzoeksmethoden door hun a priori aannames en hun onvermogen om samenhangen te onderkennen, de eigen relevantie en reikwijdte ondergraven.

Cultural Creatives

De holistisch denkende burger staat er niet meer alleen voor.
Het gaat om een steeds groter wordende groep mensen in de samenleving. Schattingen lopen uiteen, maar uit een recent onderzoek van Marktresponse blijkt dat men uit kan gaan van 2 tot 3 miljoen volwassen burgers in Nederland. In dat onderzoek noemt men hen ‘cultural creatives’.

Ogenschijnlijk onopgemerkt heeft het holistische denken aan kracht gewonnen. Politieke partijen hebben de beweging tot voor kort genegeerd omdat de reikwijdte ervan niet onderkend werd, dan wel omdat ze onzichtbaar en (daardoor) onderschat bleef a.g.v. het ontbreken van een herkenbaar gezicht. Men dacht van doen te hebben met geïsoleerde minderheidsfenomenen in de samenleving. En zoals bekend houdt de politiek pas serieus rekening met minderheden wanneer deze de trom roeren.

Ook de reguliere media negeerden deze beweging of deden er badinerend en cynisch over. De holistische leefwereld paste niet bij de eigen visie en achterban. Serieuze interesse in de geldigheid van denkbeelden en ervaringen ontbrak (ontbreekt?) bij journalistiek Nederland. Thans keert het tij, onder druk van een afnemende lezersmarkt en van een jongere generatie die veel vormen van de pioniers als vanzelfsprekend overneemt. Zo is yoga op universiteiten een van de populairste ‘naast de studie’ activiteiten.

Uit het bovenstaande moge blijken dat de kracht van de holistische beweging tegelijkertijd haar zwakte is. De negatieve kant van de diversiteit-medaille heet versplintering. En die zorgt ervoor dat de beweging in haar huidige vorm weinig invloed uitoefent in het emancipatieproces dat dringend nodig is om de eigen verworvenheden veilig te stellen. In zo’n proces dienen de gemeenschappelijke belangen verwoord en aan de orde gesteld te worden bij die organisaties in of buiten het parlement die voor deze belangen willen opkomen.

Overigens, dat deze beweging niet serieus genomen werd, had ook zijn voordelen. Zij kon zich in de luwte verder ontwikkelen zonder dat vertegenwoordigers van de heersende monocultuur zich bedreigd gingen voelen en ongerust op beperkende maatregelingen zouden aandringen. Met als zichtbare uitzonderingen natuurlijk Stichting Skepsis en de Vereniging tegen Kwakzalverij, die niet gehinderd door veel kennis van zaken al decennialang schieten op alles dat zij niet begrijpen.

Samenvattend

Anno 2009 hebben we te maken met een emancipatiebeweging met een geheel eigen paradigma, waarin een ethiek gebaseerd op persoonlijke ervaring en inzichten in samenhangen, samengaat met de baanbrekende wetenschappelijke inzichten van de 20ste eeuw. Net als andere emancipatiebewegingen krijgt het holistisch denken langzamerhand een eigen gezicht door de macht van de aantallen, door de kwaliteit van zijn visie en door de diversiteit van zijn uitingen. Voor veel mensen blijkt de inhoud van dit paradigma een levenselixer te zijn in deze tijd, waarin het sociale, morele en praktische falen van overheersend materialisme en egoïsme zichtbaar en voelbaar is geworden.

De zwakte van deze beweging is het feit dat zij geen duidelijke identiteit heeft. De behoefte om gemeenschappelijke factoren te benoemen of een zuil te stichten, is nooit groot geweest bij de mensen die het om de inhoud en de beleving gaat. Krachten bundelen leek niet nodig, maar blijkt het nu wel te zijn. Zowel om de ‘eigen inclusieve’ belangen en verworvenheden veilig te stellen, als om de samenleving te sturen in de richting van duurzaamheid, vrede en vrijheid.

Uitnodiging

Zelfbeschikking

Het fundamentele principe van een democratie is het recht van de burger om op eigen wijze optimale kwaliteit van leven na te streven. Dit is waar het om gaat bij het begrip zelfbeschikking.

De geschiedenis kent schrijnende gevallen waarin individuen en groepen dit recht werd ontzegd. Onze slaven waren tot ver in de 19e eeuw niet vrij. De Amerikaanse Indianen konden niet aantonen dat ze recht hadden op het land waarop en waarvan ze leefden. In geen van de klassieke heilige boeken wordt homoseksuelen het recht toegekend op de eigen seksuele voorkeur en beleving.

Desondanks twijfelt vrijwel niemand eraan dat genoemde groepen - de lijst kan moeiteloos uitgebreid en geactualiseerd worden - het morele recht op zelfbeschikking hadden en hebben.

Analoog hieraan is op dit moment in Nederland het recht op zelfbeschikking in het geding als het gaat om voeding en gezondheid. Het is wezensvreemd aan een samenleving die individuele vrijheid hoog in het vaandel heeft, dat het burgers belet zou worden om op eigen wijze en naar eigen inzicht de lichamelijke en geestelijke gezondheid na te streven. Voor zover andermans belangen en vrijheid niet in het geding zijn, dient zelfbeschikking van de burger de realiteit te zijn. Of op zijn minst het na te streven ideaal.

Het is zorgwekkend te moeten constateren dat dit laatste niet het geval is. Andere belangen schuiven voor het individuele recht op zuiver voedsel, vrije therapiekeuze en ondersteuning van de gezondheid naar eigen inzicht.

Onaanvaardbaar

Nog los van het inherente menselijke recht om te leven naar eigen inzicht, en van de absurditeit van een situatie waarin de burger niet zelf mag bepalen wat hij onder het woord ‘gezond’ verstaat, maken twee gegevenheden duidelijk dat de belangen die prevaleren boven persoonlijke zelfbeschikking, onzuiver van aard zijn.

Ten eerste is de holistische leefwijze de remedie voor de kwalen van onze tijd. Het rijtje is bekend: klimaatverandering, uitputting van de aarde, vergiftiging van het ecosysteem, oorlog. En op individueel niveau: stress, blinde ambitie, leven vanuit angst, overconsumptie in velerlei vorm, fysieke vergiftiging, vervreemding van eigen lichaam en emoties.

Wie zou de preventieve werking van een gezonde leefstijl ontkennen ? De basis daarvan is zuivere voeding, geproduceerd op een manier die de kwaliteit van het ecosysteem in stand houdt. En een duurzame, eigentijdse gezondheidszorg - met als uitgangspunt natuurlijk wanneer mogelijk en chemisch wanneer noodzakelijk – zou een adequate reactie zijn op genoemde kwalen van onze tijd. Schoner, goedkoper, effectiever en meer op menselijke maat. Wie of wat zou daartegen zijn ? En waarom ?

Ten tweede staat het mechanistische, materialistische wereldbeeld aan de verkeerde kant van de geschiedenis. Er is overvloedig en overtuigend wetenschappelijk bewijs voor de stelling dat er vormen van contact, communicatie en beïnvloeding bestaan die niet te verklaren zijn vanuit de idee dat de werkelijkheid uit materie bestaat. Theorieën met namen als ‘honderdste aap’, morfogenetische velden, collectief bewustzijn, zero point field, etc., zijn pogingen om moeilijk te vatten fenomenen in een begrijpelijk kader te plaatsen. Deze pogingen kunnen later al dan niet geslaagd blijken; zowel de fenomenen zelf als het falen van alle pogingen er een materialistische verklaring voor te vinden, staan buiten kijf.

Kortom. Moderne wetenschappelijke theorieën en menselijke ondervinding van alle tijden, vinden elkaar in de veronderstelling dat materie en bewustzijn in elkaars verlengde liggen. Een manier van leven die zich hierop baseert i.p.v. ermee botst, levert zowel de individuele burger als de samenleving maximale kwaliteit op. Het belemmeren van de burger bij het maken van verstandige keuzes is moreel onjuist, financieel dwaas en sociaal onaanvaardbaar.

Krachtenbundeling

Met die laatste constatering dient zich de volgende stap aan in het emancipatieproces van de bewuste burgers. Een stap die alleen gezet kan worden indien zij zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid en van het krachtenveld in de samenleving.

Want er zijn enorme financiële belangen in het geding. Partijen die in de huidige situatie greep hebben op geldstromen en machtverhoudingen, werken uit welbegrepen eigenbelang - bewust of onbewust, direct of indirect - samen om deze greep te behouden en te versterken. Welke intenties en idealen er ook ooit een rol hebben gespeeld in politiek, wapenhandel, energieproductie, farmaceutische- en voedingindustrie, inmiddels is duidelijk dat deze greep een doel in zichzelf is geworden. De schandelijk ongelijke verdeling van welvaart in de wereld, de uitputting en vervuiling van de aarde, de vernietiging van de natuur, de uitbuiting van mensen en dieren; dit alles maakt duidelijk dat wat deze partijen betreft het doel de middelen heiligt. Wie wel eens een - al dan niet digitale - krant leest, behoeft hierover geen nadere uitleg.

Rondom vele thema’s - van kindgericht onderwijs tot locale voedselvoorziening; van groen in de wijk tot therapeutische centra; van spiritualiteit tot vervoer – zijn kringen ontstaan van actieve burgers die niet langer slechts consument willen zijn. Het is nu tijd dat deze cultural creatives doen waar zij eerder niet toe geneigd waren: de krachten bundelen en zo toekomstige generaties de helpende hand bieden.

Thema's

Op dit moment zijn de volgende onderwerpen geïnventariseerd waarop groepen, organisaties en personen actief zijn, zowel in het promoten van een natuurlijke benadering als het waarschuwen voor bedreigingen en gevaren. NB: Wanneer hier, of waar dan ook in deze tekst, gesproken wordt over het recht op bepaalde keuzes, wordt daarmee het recht van een ieder op andere keuzes nadrukkelijk erkend.

• Gezondheidszorg. In preventieve zin gaat het om voedingssupplementen; in curatieve zin om het recht om zelf te kiezen uit het scala van beschikbare adequate therapieën en medicijnen. Deze keuze houdt ook in een vergoeding door verzekeraars.
• Straling. Er komt steeds meer informatie beschikbaar die de gezondheidsrisico’s onderstreept van de enorme hoeveelheid straling in onze leefomgeving. Burgers hebben recht hebben op maatregelen die deze straling tot aanvaardbare niveaus terugbrengt, en om te beginnen op eerlijke voorlichting en informatie uit onafhankelijke bronnen.
• Diversiteit en vrije beschikbaarheid van zaden. De natuur behoort zichzelf toe. Het is onacceptabel als planten en dieren gepatenteerd worden, of als boeren verboden en verplichtingen wordt opgelegd m.b.t. hun zaden en gewassen die geen ander belang dienen dan dat van aandeelhouders van agro-multinationals.
• Chemicaliënvrije voeding voor mensen en dieren. Dit behoeft geen toelichting, slechts waarborging. Daarmee wordt dan tegelijk het in stand houden bevordert van de vruchtbaarheid en levenskracht van de aarde.
• Gentech vrije voedingsmiddelen. De dreiging is dat geleidelijk aan en onder druk van commerciële belangen, de scheiding steeds meer vervaagd tussen voedsel dat gentech bevat en gentechvrij-voedsel. Een scheiding van GMO non-GMO in het veld is onmogelijk. Zolang er geen garanties zijn voor veiligheid op lange termijn, is genetische manipulatie daarom alleen acceptabel in afgesloten ruimten. Eerlijke informatie uit onafhankelijke bronnen en heldere, volledige etikettering, zijn de basis voor een vrije keuze van de consument.
• Participatie. In veel overleg- en adviesraden ontbreekt nog de stem van holistisch denkend Nederland. Het is nodig en belangrijk dat deze stem, kritisch maar constructief, gehoord wordt.
• Leefbaarheid. Verontreinigde lucht, herrie, verkeer, straling en drukte maken dat het bij vergroening van de leefomgeving om veel meer gaat dan een boom waar de hond tegenaan kan plassen. Het is een voorwaarde voor ons algeheel welzijn.
• Zelfredzaamheid. De gegroeide afhankelijkheid van de burger – van het hele gezondheidszorgbouwwerk; van internationale handel en overeenkomsten; van draadloze netwerken en digitale dossiers – maakt hem uitermate kwetsbaar. De beschikbaarheid van natuurlijke en locaal beschikbare oplossingen voor bedreigingen van de volksgezondheid, kan deze kwetsbaarheid verminderen.
• ....
• ......

Uitnodiging

Het Platform Zelfbeschikking Voeding en Gezondheid nodigt organisaties en individuen uit om op deze site hun visie te delen en zo bij te dragen aan informatievoorziening en krachtenbundeling.