Eén van Europa’s bekendste spirituele gemeenschappen is Findhorn. Ludo Noens schetst de ontstaansgeschiedenis en plaatst deze in een context.

Langs Inverness stroomt het water van het Loch Ness in de Moray Firth. Vanuit deze toeristische trekpleister is het nog een flinke rit oostwaarts tot aan het jachthaventje Findhorn.
En hier zijn we dan, bij de fameuze Findhorn Community, aan de winderige Findhorn Baai in noordoost Schotland. Een caravanpark, bungalows, een zeshoekig gemeenschapshuis met veranda en puntdak, een restaurant, een natuurvoedings-, boek- en muziekwinkel, een concerthal zelfs. Fraaie, goed onderhouden tuinen. En een vierhonderdtal vaste inwoners. Dit alles onder het frequente kabaal van zwerkscheurende jets uit de nabijgelegen NAVO-vliegbasis.
Dit is één van de weinige kleinschalige, zelfvoorzienende leefgemeenschappen op mystieke basis die overblijven uit de alternatieve jaren zestig van de vorige eeuw. Vandaag ziet het er allemaal efficiënt en gedisciplineerd uit. Business lijkt hier verre van een vies woord te zijn. Economisch gaat het zo voor de wind dat enkele bekende Britse ondernemers zelfs raad zijn komen vragen aangaande ‘spiritueel management’ en werkmotivatie.
Jaarlijks komen hier, aangetrokken door de unieke reputatie van dit oord, duizenden bezoekers. Om iets spiritueels op te steken bij esoterische lezingen, cursussen, groepsactiviteiten, workshops, meditatiesessies of bij een toegewijd tuinkarweitje. Of met de hoop soelaas voor hun fysieke ongemakken te vinden in het alternatieve gezondheidscentrum.

Maar Findhorn, en in het bijzonder de spraakmakende tuin, is niet meer wat het is geweest. Wellicht willens nillens aangetast door de sceptische tijdsgeest en de vale bedrijfscultuur, heeft men ook hier wat afstand genomen van de initiële aanspraken en al te wonderlijke gebeurtenissen.
Midden jaren zestig begon deze toen morose vlek op een godverlaten schiereiland in Noord-Schotland wereldwijde belangstelling te krijgen. Een echtpaar met drie kinderen en nog een vriendin waren erin geslaagd in deze ruwe, noordelijke klimaatzone, in de zanderige, onvruchtbare duingrond in geen tijd een abnormaal levendige, kleurrijke en geschakeerde bloemen- en groentetuin aan te leggen.
Geïnformeerde experts in biologisch tuinieren brachten een bezoek aan Findhorn en hadden het raden naar de precieze succesformule van het trio. Tot Peter Caddy, brein achter de onderneming, na de evidente en onomkeerbare resultaten in 1966 hun ongelooflijk geheim durfde te verklappen: zijn echtgenote Eileen en haar vriendin Dorothy Maclean waren mediums die via channeling wonderbaarlijke tuinadviezen hadden gekregen van... natuurgeesten.

CATERINGOFFICIER

Al heel vroeg was Peter Caddy geïnteresseerd in het occulte en het spirituele. Zijn vader Frederick was aangesloten bij een spiritistische kring. Bij gelegenheid nam Peter deel aan de seances.
In 1936, op twintigjarige leeftijd, sluit Peter zich aan bij de Rosicrucian Order Crotona Fellowship, een bescheiden Britse neorozenkruisersorganisatie twaalf jaar eerder gesticht door toneelschrijver en acteur George Alexander Sullivan. Sullivan, alias Frater Aureolis, zal in Christchurch het Garden Theatre oprichten, waar rosicruciaans toneel wordt opgevoerd.
Bij de ROCF ondergaat Peter Caddy een ‘spirituele training’ die een speciaal beroep doet op zijn wilskracht. Deze training zou hem naar eigen zeggen achteraf van veel nut zijn.
Tijdens WO II doet hij dienst als cateringofficier bij de RAF, waardoor hij meermaals naar Birma moet reizen. In Indië komt hij in contact met ‘heilige mannen’ die er hem voorgoed van overtuigen dat de Waarheid in hemzelf ligt.
Na de wapenstilstand leert Peter in Irak Eileen Combe kennen, de vrouw (met vijf kinderen) van een luitenant-kolonel op een militaire vliegbasis.
In Engeland ontpopt zich in die tijd ene Sheena Govan als de veeleisende spirituele leidster van een christelijke esoterische cirkel. Ook Peter raakt in haar ban en het komt zelfs tot een huwelijk. Eén van Sheena’s toegewijde discipelen is Dorothy Maclean, die als secretaresse bij verscheidene internationale ambassades werkt en in het bijzonder is geïnteresseerd in soefisme.
Later ziet Peter in Londen Eileen terug, die ook belangstelling toont voor Sheena’s mediamieke talenten en esoterische ideeën. Peter ontdekt nu definitief in haar zijn zusterziel. Eileen besluit bij Peter te blijven, uiteraard na een voorafgaand dubbel huwelijksdrama. Zij trouwen in 1953.

HOTEL
 

Met als voorbeeld de toen fameuze Amerikaanse UFO contactee George Adamski claimen in die dagen verscheidene excentrieke personages contact te hebben met bewoners van de planeten Mars en Venus. En ook Eileen en Dorothy beginnen zowaar tijdens hun channelingsessies berichten van ‘ruimtebroeders’ door te krijgen. Peter zal nog lang blijven geloven dat hun telepathische informanten zich klaarmaken voor een fysieke landing in een passende Schotse omgeving!
In 1957 hebben Peter Caddy, Eileen en Dorothy Maclean (die haar goedbetaalde baan heeft opgegeven) de handen in elkaar geslagen om Hotel Cluny Hill ten noorden van Forres en in de buurt van Findhorn in Noord-Schotland te runnen. Hun aanpak heeft veel succes, hoewel het hotel (vandaag eigendom van de Findhorn Foundation) gaandeweg in de wijde omgeving een ongewone reputatie krijgt: de managers zouden naar eigen zeggen hun succes te danken hebben aan hun ‘spirituele begeleiders’.
Desondanks keren zich ook hier de kansen en het eindigt ermee dat het trio zich in 1962 op straat bevindt met een wekelijkse uitkering van 8 pond. Het echtpaar heeft ondertussen ook drie kinderen gekregen. Samen met secretaresse Dorothy gaat het gezin Caddy zich noodgedwongen installeren op een miezerige campingsite annex vuilnisbelt, niet ver van Hotel Cluny, op het winderige schiereiland ten oosten van de Findhorn Baai.
Hier wordt het een tijdje vechten voor een menswaardig bestaan. Peter, flink uit de kluiten gewassen en geboren ondernemer, doet wat hij kan om aan een nieuwe baan te geraken, maar het lot lijkt zich tegen hem te keren.
Op een dag besluit hij in de buurt van zijn krakkemikkige kampeerwagen een tuintje aan te leggen om aan wat extra groenten te komen. De biodynamische teelt volgens de methode van de Oostenrijkse ziener Rudolf Steiner heeft hem altijd wel aangesproken als idee. Bezorgd om de luchtverontreiniging en de toenemende ontaarding van het voedsel is hij altijd geweest. Maar tot dusver heeft hij nooit zelf zijn handen in de aarde gestoken. Bovendien zijn, hoewel aan de kusten van de Moray Firth over het algemeen land- en tuinbouw probleemloos gedijen, de plaatselijke duingrond en het gure noordelijke klimaat beduidend minder geschikt om gezond gewas te kweken.

WORTELGEEST
 

Sinds de dagen bij de kring rond Sheena Govan waren Eileen en Dorothy geïnteresseerd gebleven in meditatie en channeling. Peter zelf, hoewel nog ferventer in zijn overtuiging dat je in trance met ‘ruimtebroeders’ en geesten – al dan niet van overledenen – kunt communiceren, had zich hier al vlug ongetalenteerd voor verklaard. Maar hij was blijven geloven in Eileens en Dorothy’s bijzondere aanleg en hij bleef hen in deze praktijk dan ook aanmoedigen.
Eileen is op die wijze Peters (vaak onwillige) gids geworden in de meeste van zijn activiteiten. Via channeling ontvangt Eileen nu richtlijnen waarvan zowel zij als Peter geloven dat ze van God komen. Die ‘innerlijke stem van God’ heeft Eileen overigens voor het eerst gehoord tijdens een verblijf in Glastonbury jaren terug. Ook in Findhorn raadpleegt Peter regelmatig Eileens Orakel.
Op een dag is het Dorothy die tijdens een channelingsessie de raad krijgt zich op de geesten van de tuin te concentreren. Tegen haar zin, maar op aandringen van Peter, gaat Dorothy een wortel uit de grond trekken en richt er zich bij een volgende trance op. En warempel, weldra maakt zij contact met iets dat zich aankondigt als de Wortelgeest.
De Wortelgeest stelt Dorothy voor de aanpak van de schrale tuin grondig te herzien. En wel onder zijn leiding en die van zijn collega-natuurgeesten: de Pompoengeest, de Spinaziegeest, de Tomatengeest, de Dwergboongeest. Alles onder het alziende oog van de Landschapsgeest...

LEVENSKRACHT
 

Die natuurgeesten lijken een min of meer theosofische / antroposofische taal te spreken. Hoewel de caravanbewoners het raden hebben naar de ware identiteit van de doorgekomen ‘gidsen’, stelt vooral de sterk positief ingestelde Peter er meteen vertrouwen in. Wat hem immers sinds zijn ‘training’ bij de ROCF altijd heeft voortgedreven is positief denken, in combinatie met een bijna blindelings vertrouwen in zijn intuïtie en in een metafysische ordening en voorziening.
Aldus begint een verbazingwekkende, succesrijke samenwerking op tuinbouwgebied.
Steeds via channeling geven de natuurgeesten advies betreffende het voorbereiden van de bodem, het aanleggen van compost, de bewatering, het tegenwerken van slakken en schadelijke insecten en de natuurlijke bemesting. Dit alles vaak in strijd met de orthodoxe tuinierskunst!
Een voorbeeld van een boodschap van de Spinaziegeest:
‘Als je een sterke, natuurlijke groei van het blad wil, dan moeten de planten verder van elkaar staan dan ze nu zijn. Nu zul je misschien zachte en grote bladen krijgen, maar met weinig levenskracht.’

Dorothy, aanvankelijk sceptisch aangaande de identiteit van haar contacten, ziet zich door de toenemende objectieve successen gaandeweg verplicht in hun ‘persoonlijke’ realiteit te geloven. Ten slotte komt ze tot de (theosofisch getinte) conclusie dat het om oorspronkelijke gedachten gaat, archetypische ideeën (in de platonistische zin), uit het ‘goddelijke’ geëmaneerde, specifieke levenspatronen die aan de basis liggen van elk fysiek gewas. Deze bezielde en gepersonifieerde ideeën zijn kennelijk de deva’s of natuurgeesten.
‘Spreken’ met de natuur is al bij al slechts voor de moderne, rationele mens een zonderlinge en verdachte zaak. Gaat het niet enkel om één van de gevarieerde manieren om naar de wereld te kijken? Ook deze manier ‘werkt’ blijkbaar soms, als we de resultaten in Findhorn mogen geloven...

Het toenemende vertrouwen van de caravanclan heeft een vermeerdering van voorspoed in de tuin tot gevolg. Op advies van de fairies begint Peter zoveel mogelijk variëteiten te planten. Om het geheel extra groeikracht te geven dient hij het in te ‘stralen’ met zijn eigen positieve gedachten.
En het blijft werken. De erwten, wortelen, bieten, sla, radijs en selderij tonen zich nu permanent van hun beste en gaafste kant. Er is sprake van bloemkolen van 20 kg en broccoliplanten van 30 kg! Het echtpaar Caddy, Dorothy en de drie jongens kunnen nu bijna uitsluitend van de heilzame kweek leven.
Argwaan bij de lokale bevolking kan niet uitblijven, maar het weelderige uitzicht van de tuin begint gaandeweg verbazing en bewondering te wekken. Tot ver in de omtrek wordt erover gesproken. Farmers en nieuwsgierige dorpelingen komen erop af en beginnen enthousiast van Peters overvloed te kopen.
Maar over het ongehoorde geheim van de Findhorntuin heeft Peter nog steeds niets losgelaten...

HELDERZIENDE
 

In 1966 komt zich ene Robert Ogilvie Crombie alias Roc uit Edinburgh bij de Findhornclan voegen. Crombie verzekert hen dat het zien van natuurgeesten voor hem dagelijkse kost is. Hij is zelfs persoonlijk bevriend met hun god Pan, die hij integraal waarneemt met saterhorentjes en bokkenpoten! De man stelt zich de hele stoet min of meer voor op de wijze die in het bijzonder de theosofen en ook Rudolf Steiner in hun literatuur beschrijven.
Steiner, grondlegger van de antroposofische leer, verklaart dat natuurwezens zich hebben ontwikkeld uit archaïsche menselijke ego's die niet mee geëvolueerd zijn tot ons huidig menselijk niveau. Bij gebrek aan een geschikt menselijk voertuig reïncarneren ze in een etherische gestalte. Geleid door een hogere wijsheid helpen ze dan de natuur een fysieke vorm te geven.
‘Overal waar verschillende natuurrijken met elkaar in aanraking komen,’ aldus Steiner, ‘wordt bepaalde (natuur)wezens de gelegenheid geboden zich te openbaren’.
De occultist zou zelf helderziend hebben waargenomen hoe elfen meewerken aan de groei van planten en bloemen. Het schijnen doorgaans goedaardige wezens te zijn met een groepsmentaliteit, zonder individueel denkvermogen.
Er zijn ook solitaire elementalen, zegt Steiner. Die kenmerken zich door een zekere mensgelijke manier van denken, maar kennen geen morele verantwoordelijkheid. Zij vinden het amusant de mens te plagen en voor de gek te houden.
De helderziende theosoof E.L. Gardner beschrijft natuurgeesten zo:

‘Van geen der elfen, gnomen, noch ook van hogere deva's kan men zeggen dat zij een bepaald “vast” lichaam hebben, zoals wij onder die uitdrukking verstaan. Zij kunnen zich nu en dan materialiseren en gebruiken dikwijls als basis van deze materialisatie de gedachtevormen welke boeren en kinderen van hen hebben opgebouwd (...) Het natuurlijke “lichaam” gebezigd door elementale levens schijnt een lichtbol te zijn waarin men een klopping kan waarnemen (...) op het astraal gebied lichtend, wisselend, tintelend van astrale krachten, maar niet beperkt tot een vaste of bepaalde gedaante.’

Een zodanige omschrijving van de zaken plaatst Crombies omgang met Pan en diens extravagante gevolg misschien in een wat minder potsierlijk daglicht...

DESKUNDIGEN
 

De succesrijke Findhorntuin is nog aan uitbreiding toe. Peter opteert nu voor een wilde siertuin met bloemen, struiken en bomen: het wordt een heiligdom voor de zo behulpzame natuurgeesten.
Sir George Trevelyan, destijds een bekende Britse geleerde en pedagoog, komt op bezoek. Voor zoveel verbazing en bewondering kan Peter Caddy zich niet meer inhouden: hij onthult aan Trevelyan de ware toedracht achter zijn veelgeprezen tuinen. Sir Trevelyan is niet echt verbaasd, geïnteresseerd als hij zélf altijd is geweest in de biodynamische landbouwmethode van Rudolf Steiner.
Dan komt ook Mary Balfour een kijkje nemen. Lady Balfour, nicht van de voormalige Eerste Minister, stichtte met haar zuster de British Soil Association, een vereniging die de organische horticultuur promoot.
De tachtigjarige Prof. R. Lindsay Robb, wereldwijd actief bodemexpert en consultant bij de Soil Association, schrijft na een winterse uitstap naar de Findhorngemeenschap:
‘The vigour, health and bloom of the plants in this garden at midwinter on land which is almost barren powdery sand, cannot be explained by the moderate dressings of compost nor indeed by the application of any know cultural methods of organic husbandry. There are other factors. They are vital ones.’

HIPPIES
 

Na het verschijnen van het boekje God Spoke to Me van Eileen Caddy in 1971 begint een ware toeloop van freaks, hippies en andere spirituele
zoekers (eerstgenoemden houden het al na korte tijd voor bekeken). Peter Caddy bouwt het bescheiden caravanpark om tot een heuse commune: bungalows, bijgebouwen, een eetzaal en een gemeenschapshuis rijzen uit de grond.
De charismatische nieuwkomer David Spangler verspreidt via channeling in karakteristieke hoofdletterstijl de eigenlijke New Age-ideeën die aan de basis liggen van de actuele Innerlijke-Transformatiefilosofie van Findhorn.
Maar met de groei van de leefgemeenschap gaan ook de buitengewone successen van de beroemd geworden tuin achteruit. In de jaren zeventig laat Peter het tuinieren over aan een groep vrijwilligers die hij min of meer in zijn ecologisch-spirituele aanpak heeft onderricht. Weliswaar neemt de tuin in omvang toe, maar het ‘fantastische’ aspect van de individuele gewassen begint van lieverlee te slinken.

Toch ziet het er vandaag nog steeds zeer riant uit in Findhorn. Naar verluidt zou er voor de rijkdom aan kleurrijke bloemen en potige groenten, met duinzand onder zes centimeter compost, na analyse van experts nog steeds geen rationeel deugdelijke verklaring zijn.
De inwoners hebben het over een ‘krachtpunt’ op het etherische web van de planeet Aarde. Of over een intens ‘energieveld’ waarin de leefgemeenschap zou liggen. Iedereen heeft het ook over Liefde en Vrede. Of over het Christusbewustzijn. Er moeten nieuwe denkpatronen komen want het Aquarius Tijdperk is nakend.
Enzovoort.
Het staat iedereen vrij hierover het zijne te denken.

Dorothy Maclean verliet de leefgemeenschap al in 1973. Volgens de laatste berichten woont ze nu in haar geboorteland Canada.

Peter Caddy vertrok in 1979, scheidde van Eileen en hertrouwde in 1982. In 1994, na zijn vijfde huwelijksverbinding, kwam hij om het leven bij een verkeersongeval in Zwitserland.

In 2004 werd de achtergebleven en alsmaar kordater wordende Eileen Caddy warempel door koningin Elisabeth II vereerd met de MBE-medaille van de Order of the British Empire.
Zij overleed op 13 december 2006 op 89-jarige leeftijd.

***
Voor Ludo Noens' blog, klik hier   

Referenties:
Paul Hawken, The Magic of Findhorn. Fontana, Glasgow, 1976.
Carol Riddell, The Findhorn Community. The Findhorn Press, Forres, 1990.
Eileen Caddy, God Spoke to Me. The Findhorn Press, Forres, 1971.
Andy Roberts, Saucers over Findhorn. Fortean Times 217, Dec 2006.
Rudolf Steiner, Natuurwezens. Uitg. Vrij Geestesleven, Zeist, 1990.
Geoffrey Hodson, Elfen, hoe zij werken en spelen. Gnosis, Amsterdam, 1925.
Geoffrey Hodson, Het Elfenrijk. Gnosis, Amsterdam, 1926.
Jon Klimo, Channeling. Mirananda, Den Haag, 1989.
www.findhorn.org