De afgelopen jaren kwamen er regelmatig alarmerende emails voorbij over de Codex Alimentarius. Wat is die Codex ook weer, en waarom is deze een bedreiging voor de beschikbaarheid van gezonde voeding, geneesmiddelen en voedingssupplementen ?
Janneke Tops ging op zoek naar helderheid in het schimmige internetwoud van informatie.

Ze begint bij het eerdere EM artikel en komt uit bij de vraag wat je als consument kunt doen om de bedreiging van onze keuzevrijheid het hoofd te bieden.

Wat is de Codex Alimentarius?
 

De Codex is een forum van de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) en de FAO (de internationale voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties). Het is gestart in 1963 en heeft officieel als doel: het opstellen van mondiale richtlijnen m.b.t. voeding, teneinde de internationale volksgezondheid te beschermen en de eerlijkheid van de handel in voedselproducten te bevorderen.
Dat klinkt alleszins redelijk, maar de schijn bedriegt. Want de tegenstellingen tussen beide doelen – bescherming van gezondheid en bevordering van handel – zijn groot in aantal en omvang. Hoe loffelijk het streven naar internationale afspraken en richtlijnen ook mag zijn, het is een illusie te menen dat bij het vaststellen van de Codex-richtlijnen het belang van gezondheid (van de burger en de planeet) voorop staat.
Voor achtergronden en werkwijze van de Codex verwijs ik naar het in de inleiding genoemde artikel op EM’s website. Hieronder beperk ik mij tot enkele verontrustende feiten en ga dan door naar de vraag wat we eraan kunnen doen.

Voorbeelden

Dat de Codex economische belangen zwaarder laat wegen dan de gezondheid van de consument, blijkt bij vele gelegenheden en op diverse manieren. Een aantal voorbeelden:

Codex: ‘Pesticidenresten schaden de gezondheid niet’

De richtlijnen staan residuen van meer dan drieduizend pesticiden toe, terwijl het bekend is dat veel van deze stoffen wel degelijk ziekten kunnen veroorzaken. Zoals de zeer giftige en schadelijke onkruidverdelger Paraquat; zoals 2,4-D, atrazine en methylbromide.
Ook wordt er geen rekening gehouden met lange-termijn gezondheidseffecten van de consumptie van pesticidenresiduen.

Codex: ‘Ook in biologische producten mogen chemisch-synthetische giftige stoffen voorkomen’

Er zijn richtlijnen opgesteld voor biologische producten. Hierin worden diverse chemisch-synthetische voedseladditieven toegestaan. Het valt moeilijk in te zien welk ander belang daarmee gediend is dan dat van grootschalige voedselverwerkers. Eén van die toegestane stoffen is zwaveldioxide, dat allergische reacties kan veroorzaken. Een ander is carrageenan, waarvan bewezen is dat deze stof zweren in de ingewanden en tumoren in de darm kan veroorzaken.
De biologische landbouw bewijst al jaren dat dit soort stoffen in het geheel niet nodig zijn voor het verbouwen en verwerken van voldoende voedsel van een goede kwaliteit.

Codex: ‘Ook biologische producten mogen radioactief bestraald worden’
 

Al jarenlang wordt een deel van het gangbare voedsel bestraald met radioactieve straling, teneinde ziektekiemen te doden en zo de houdbaarheid van de producten te vergroten. Bij deze methode kan men grote vraagtekens zetten, aangezien ook voor de mens gunstige bacteriën zo kapotgestraald worden en er bovendien radioactief afval wordt geproduceerd. Deze praktijken zijn onzichtbaar voor de consument, maar bepalen wel degelijk mede de kwaliteit van het voedsel dat in de winkel ligt.
Men zou erop moeten kunnen vertrouwen dat voeding met het etiket ‘biologisch’ gevrijwaard is van dit soort bewerkingen. De Codex verbiedt echter niet expliciet het bestralen van biologisch voedsel.

Codex verbiedt een aantal voedingsclaims
 

Verboden is het claimen dat een uitgebalanceerd dieet tegenwoordig niet meer voldoende nutriënten kan leveren. Dit terwijl wetenschappelijke studies uitwijzen dat bij vele voedselgewassen het aandeel nutriënten per gewicht dramatisch is afgenomen de afgelopen decennia. Men zou toch zeggen dat een teruggang aan vitaminen en mineralen van zo’n 40 tot 80 % niet zonder gevolgen kan blijven.
Ook de claim dat voedingsmiddelen gebruikt kunnen worden voor preventie, verlichting, behandeling en genezing van ziekten wordt door de Codex verboden. Dat geldt dus zelfs voor medicinale planten die al eeuwen gebruikt worden.
Deze voorbeelden geven aan hoe belemmerend de Codex kan gaan werken. Uiteraard hebben richtlijnen geen zeggenschap over je persoonlijke visie op gezondheid en voeding. Maar wanneer inzichten - zelfs al zijn ze juist - niet meer openlijk mogen worden gecommuniceerd door producenten en voorschrijvende therapeuten van natuurlijke middelen en voedingssupplementen, dan heeft dat op termijn onherroepelijk gevolgen voor de beschikbaarheid ervan.

Gebrek aan legitimatie

Voor de Nederlandse consument is het niet eenvoudig om inzicht te krijgen in de Codexmaterie. Zo’n 16.000 pagina’s tekst die slechts in het Engels, Spaans en Frans beschikbaar zijn; ga er maar aanstaan.
Om enig inzicht te krijgen in de werking van de Codex zijn we dus afhankelijk van mensen en organisaties die de materie goed bestudeerd hebben, dicht bij het vuur zitten en een holistische visie hebben op voeding en gezondheid.
Helaas is er nationaal eigenlijk geen organisatie die aan dit profiel voldoet en in een vroeg stadium van de Nederlandse standpuntbepaling invloed tracht uit te oefenen. De Consumentenbond niet en ook platform Biologica niet. Omdat bij politieke partijen de benodigde kennis ontbreekt, en op nationaal niveau zelfs een bedrijf als Unilever afhaakt omdat de materie niet te overzien is, kan men zich afvragen wie er eigenlijk het standpunt bepalen waarmee Nederlandse Codex commissievoorzitters naar Brussel afreizen.
Zeker is dat de burger, om wiens gezondheid het in theorie toch gaat, geen enkel idee heeft van wat er besproken en besloten wordt. Het is tekenend en zorgwekkend dat de politiek – met uitzondering van de Partij voor de Dieren – over dit gebrek aan legitimatie de schouders ophaalt.

Slagkracht

Internationaal zijn er wel organisaties met enige slagkracht. Zo hebben zowel The Alliance for Natural Health (ANH) als The National Health Federation (NHF) een campagne opgezet om burgers te informeren en aan te zetten tot actie. Op hun websites staat duidelijke en goed onderbouwde informatie (waaruit ook voor dit artikel geput is). De NHF is zelfs een officiële ‘observer delegate’ bij de codexbesprekingen. Dit houdt in dat men bij de commissiebijeenkomsten aanwezig mag zijn, een analyse en een oordeel mag geven, maar geen stemrecht heeft. Codexdeskundige Paul Anthony Taylor, nu werkzaam voor de Dr Rath Foundation, heeft gedurende zes jaar deze taak vervuld voor de NHF. Op de website zijn diverse artikelen van zijn hand te vinden.
Het oordeel over de Codex van genoemde twee organisaties komt overeen en is luid en duidelijk:
De agenda van de Codex wordt vooral bepaald door de voedselindustrie. Als wij als consumenten nog invloed uit willen oefenen op de beschikbaarheid van natuurlijke voeding en dito middelen, moeten we NU actie ondernemen.

Wat te doen?
 

Maar op welke wijze kunnen we nog invloed uitoefenen op de koers van deze logge, bureaucratische trein die al decennialang voort stoomt ? Allereerst geldt dan:
Scheidt het koren van het kaf
De tijd dat de reguliere media ons objectief en diepgravend van informatie voorzagen, is voorbij. Als hij al bestaan heeft. Maar ook alternatieve media verliezen, in hun ijver om te waarschuwen voor allerlei onheil, de zorgvuldigheid soms uit het oog. Zie de kritische ‘Open brief’ van Peter Van Kan.
Ook Paul Tayler waarschuwt ervoor dat niet alle informatie over de Codex betrouwbaar is. Er zijn aantoonbaar onjuiste berichten verspreid, zoals het idee dat er per 1-1-10 verregaande verboden zouden ingaan. Het in de wereld brengen - en dus ook het klakkeloos doorsturen - van dit soort onzorgvuldige informatie heeft de geloofwaardigheid geschaad van mensen die met recht en met argumenten de Codex bekritiseren.
Op www.eigentijdsnetwerk.nl en www.eigentijdsmagazine.nl vind je onder ‘Platform’ informatie die uit betrouwbare bronnen komt en ontdaan is van niet-onderbouwde conclusies en zinloze beschuldigingen.
Stem met je vork
De journalist Michael Pollan beschrijft het mooi in zijn boek ‘Een pleidooi voor echt eten’. Door je aankoopgedrag creëer je mede de voorwaarden voor de manier waarop ons voedsel verbouwd en bereid wordt. Koop het liefst zoveel mogelijk biologische, lokale, seizoensgebonden producten. Je bevordert er niet alleen je eigen gezondheid mee, maar je stapt ook uit een systeem dat in zijn zoektocht naar winst alle respect voor het natuurlijke is kwijtgeraakt.
Informeer je omgeving
Het is je vast opgevallen dat preken doorgaans niet wordt gewaardeerd. Maar wijzen op degelijke informatie, waaruit men zelf conclusies kan trekken, heeft zeker wel zin. Heb het erover met je collega’s, buren, vrienden en familie. Goed geïnformeerde mensen zullen eerder hun gewoontes veranderen.
Benader volksvertegenwoordigers en beleidsmakers
Laat je visie horen in Den Haag. Vraag opheldering over onduidelijkheden en uit protest tegen slechte ontwikkelingen. Op EM’s website vind je namen en emailadressen.
Bundel de krachten
Wees actief onderdeel van het Platform Zelfbeschikking Voeding en Gezondheid. Door informatie te lezen en te delen, vragen te stellen, verslag te doen van activiteiten en projecten aan te kondigen. De synergie van samen(net)werken is hard nodig om de publieke opinie en de politiek te kunnen beïnvloeden.
Houd moed
En als je moedeloos dreigt te worden omdat het allemaal zo groot, ingewikkeld en ongrijpbaar is, denk dan aan de woorden van antropologe Margaret Mead (1901-1978): ‘Never doubt that a small group of thoughtful, committed citizens can change the world. Indeed, it is the only thing that ever has.’

Links:
Officiële codex website van de overheid: http://www.codexalimentarius.nl/  
Alliance for Natural Health: http://www.anhcampaign.org/
National Health Federation: http://www.thenhf.com/  
Artikelen in het kader van het Platform: http://eigentijdsmagazine.nl/artikelen/platform  
Michael Pollan http://www.michaelpollan.com/ 
Dr Rath Foundation http://www.dr-rath-foundation.org/