Een column van Wim Huppes

De overheid moet in de zorgsector de systematiek van betalingen veel meer richten op te behalen resultaten. Resultaatgericht aansturen maakt de zorg veel efficiënter, zoals Amerikaans praktijkonderzoek aantoont.

Het voordeel van resultaatgericht werken is dat hoogopgeleide medische professionals meer vrijheid van handelen krijgen, dat het aanzet tot meer innovatie en dat mede daardoor de zorgmarkt zich beter kan ontwikkelen.

De overheid steunt resultaat gericht werken niet.

De Nederlandse overheid steunt resultaat gericht werken in de zorg niet. Het tegendeel is het geval. Het ministerie van Volksgezondheid hanteert het uitgangspunt dat er eerst algemene regels dienen te worden opgesteld die voorschrijven hoe moet worden opgetreden, voordat een zorgproduct in de praktijk wordt toegepast.

Het ministerie hanteert als het ware een inductief wetenschapsmodel: een proces van absolute waarheidsvinding, waarbij men op grond van een aantal specifieke waarnemingen komt tot algemene regels, of generalisaties, die de zorg vervolgens aansturen.

Uit literatuur blijkt dat medische toepassingen in de praktijk bij voorkeur niet gebaseerd zouden moeten zijn op algemene regels die voortvloeien uit zo’n algemene waarheidsvinding. Het probleem is dat bij die aanpak de kosten van innovatie uit de hand lopen.

Een dergelijk overheidsbeleid mondt uit in een forse bureaucratie en verregaande regulering. Dit heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat de kosten van het op de markt brengen van een researchproduct de afgelopen veertig jaar zijn vertwaalfvoudigd. De doorlooptijd is opgelopen tot acht jaar. Het is geen wonder dat er vanaf onze eigen bodem vrijwel nooit meer een nieuw zorgproduct gelanceerd wordt.

Met overheidssubsidies vertalen de wetenschappelijke verenigingen van artsen die inductief gevonden algemene regels in richtlijnen. Afwijking van die regels heeft juridische consequenties. Maar de inductieve wetenschapsopvatting zou geen leidraad moeten vormen voor de praktijk, omdat daarmee de prikkel ontbreekt om gericht te zoeken naar effectieve behandelingen. De industrie is nu om economische redenen gedwongen met statistische gegevens aan te tonen dat producten zo algemeen mogelijk toepasbaar zijn. Want hoe groter de groep is waarop een zorgproduct kan worden toegepast, hoe groter de kans dat de enorme investeringskosten worden terugverdiend.

..driekwart van de longartsen zou chemotherapie weigeren...

Op een aantal terreinen van zorg, zoals bij de behandeling van kanker, hebben die met inductieve methoden ontwikkelde zorgproducten vaak zo weinig effect en zijn de kosten in termen van afname van de kwaliteit van het leven zo hoog, dat medici er zelf niet in geloven. Zo bleek bijvoorbeeld dat driekwart van de longkankerspecialisten voor zichzelf chemotherapie zou weigeren. En dat terwijl longartsen die therapie voortdurend voorschrijven, conform de richtlijnen die zijn gebaseerd op gecontroleerd en generaliserend onderzoek.

De wetenschapsopvatting waarop het overheidsbeleid stoelt, is niet valide. In de praktijk ontwikkelt 90% - 95% van de ziekten zich langs lijnen die per persoon anders kunnen uitpakken. Ze passen niet in algemene voorschriften en richtlijnen. Richtlijnen negeren ook het feit dat in de geneeskundige praktijk wordt vastgesteld dat patiënten dankzij alternatieve middelen genezen. Die geobserveerde gevallen passen niet in het systeem en verdwijnen onder het maaiveld van de generalisatie.

Meer aandacht voor het voortdurend observeren en beoordelen van de resultaten van de geneeskundige praktijk zal de concurrentieverhoudingen op de zorgmarkt veranderen. Het accent zal steeds meer komen te liggen op een aanpak die de overlevingskansen vergroot en de kwaliteit van het leven verbetert.

Dr. Drs. Wim Huppes MBA is internist en gezondheidseconoom. Hij publiceert o.a. in het FD, waaruit deze bewerkte column met toesteming is overgenomen, en schreef over de gezondheidszorg het kritische boek ‘We zijn de klos.’