Dagblad Trouw heeft te maken met een nieuwe uitgever. Het leidt tot discussies over de toekomst. Henkjan de Blaauw en Peter Van Kan doen graag mee. De afgelopen jaren hebben ze bij Trouw een gebrek aan serieuze aandacht voor eigentijdse spiritualiteit ervaren. Hun hoop is dat onderstaande open brief aan de hoofdredacteur tot een open deur zal leiden.

Beste Hr Schoonen,

Uw discussie over de toekomstige koers van Trouw is voor ons een mooie aanleiding om uiteen te zetten wat ons al langere tijd dwars zit. Dat wij dat in de vorm van een open brief doen, heeft alles te maken met het onderwerp: een gebrek aan openheid van de kant van Trouw, dat wordt ervaren door nogal wat mensen in ‘onze kringen’. De hoop is dat die openheid er alsnog komt.

In de bijlagen vindt u een aantal artikelen die met elkaar, menen we, duidelijk maken over welke kringen we spreken. U noemt ze zelf, in navolging van de WRR, de ‘niet-gebonden spirituelen’. Wat, vraagt u zich mogelijk af, moeten wij daar dan mee ? En waarom zouden die ongebonden spirituelen iets met Trouw willen ?

Om met die laatste vraag te beginnen: we leven in een tijd waarin oude spirituele structuren zijn weggevallen. We hoeven het u niet te vertellen want u heeft daar als geen andere krant mee te maken. De christelijke kerken hebben sterk aan gezag in de samenleving ingeboet. En de islam is weliswaar dagelijks in het nieuws, maar niet als moreel kompas. Het wegvallen van bekende en erkende stemmen en instituties die een spiritueel uitgangspunt hanteren (hoe dogmatisch de standpunten vervolgens dan ook konden zijn), heeft in het publieke debat een vacuüm geschapen. In dat vacuüm heeft het materialistische wereldbeeld van wetenschappers, agnosten, sceptici en sommige humanisten, een maatschappelijke invloed gekregen die niet in verhouding staat tot het aantal mensen dat dit wereldbeeld deelt.
Op dit moment (spraken zij dreigend :-) ) is Trouw bij uitstek het landelijke medium dat maatschappelijke ontwikkelingen in een spiritueel kader zou kunnen plaatsen. En daarmee tegenwicht bieden aan de dominantie van het materialistische paradigma, en aan de verplatting en ver-economisering van de samenleving die tot de huidige crises heeft geleid.

Dat tegenwicht bieden doet uw krant ook in zekere mate, echter op een manier die een deel van de potentiële lezers in de kou laat staan. Wij hebben het dan over het vanaf de zijlijn subtiel neerbuigend commentaar leveren op uitingen en personen; het hardnekkig opplakken van het label ‘new age’; het weigeren van artikelen en ingezonden stukken; het negeren van manifestaties, ontwikkelingen en kennis.
Een aantal jaren geleden hebben wij, als organisatoren van het Eigentijds Festival, gesprekken gevoerd met uw voorganger naar aanleiding van de permanent negatieve houding van een van uw redacteuren. Er is toen in zijn artikelen een verandering van toon gekomen. Die lijkt echter niet te zijn overgenomen of beklijfd bij de redactie.
We herinneren ons ook een verslag van een congres over stervensbegeleiding, waarin prinses Irene schamper werd neergezet als bomenknuffelaar zonder een woord over haar inhoudelijk uitstekende bijdrage. Wie, zoals we meermalen deden, tegen dit soort flauwe en ondeskundige uitingen protesteert, wordt geconfronteerd met een soft pillow treatment. Vriendelijk, maar geen inhoudelijke reactie.
De bijgevoegde artikelen zijn alle om moeilijk te begrijpen redenen (ze voldeden aan de voorwaarden) geweigerd door de Podium redactie van uw krant. Ze hebben gemeen dat ze – op dat moment - actuele zaken kritisch aan de orde stellen en wijzen op het bestaan van een diffuse maar daarom niet minder belangrijke maatschappelijke stroming. De laatste twee artikelen spreken de redactie er bovendien impliciet op aan dat Trouw mensen aan het woord laat die, als het gaat over nieuwe spiritualiteit en natuurgeneeskunde, in feite niet weten waar ze het over hebben. De redactie zou in plaats daarvan ook op zoek kunnen gaan naar personen die eigen ervaring en kennis kunnen koppelen aan enige kritische distantie. Het is teleurstellend dat (ook) Trouw, met zijn ambitie van diepgang en bezonkenheid, bij zulke belangrijke onderwerpen kiest voor de makkelijke en oppervlakkige weg.
Voor de goede orde: dit is niet de teleurstelling van twee mensen gebaseerd op een paar losse ervaringen, maar die van een grote groep maatschappelijk betrokken mensen. Dat hun beleving van spiritualiteit niet (meer) is in te delen in duidelijk te onderscheiden groepen en stromingen, doet aan hun oprechtheid en de waarde van hun inbreng niets af. En wie weet, mogelijk is die waarde gering. Maar daar komt men alleen achter door zich te verdiepen en te verbinden. Niet door schouders ophalen en minzaam glimlachen.
Mogen we de Volkskrant erbij halen ter illustratie ? Die heeft jarenlang zo’n beetje alles dat neigde naar spiritualiteit genegeerd of belachelijk gemaakt. Met als gevolg dat toen uit onverholen opportunisme besloten werd een nieuw katern in het leven te roepen, er bij de krant noch de deskundigheid noch het netwerk aanwezig was om daar iets goeds van te maken. ‘Hart en ziel’ werd inhoudelijk, we nemen aan dat we het daar althans over eens zullen zijn, drie keer niks. Een historisch gegroeide mislukking, zogezegd.
Het is niet onze verantwoordelijkheid maar in zekere mate wel onze zorg: naar onze mening loopt uw krant, hoewel gelukkig gespeend van het cynisme van de VK, het gevaar dezelfde fout te maken en de aansluiting met de beleving en verschijningsvormen van een jongere en spiritueel vrijere generatie te missen. Onze betrokkenheid bij het Lowlands festival sterkt ons in die overtuiging.

De Llowzone, eigentijdse spiritualiteit op het Lowlands Festival

Wellicht acht u het onmogelijk om in één krant zowel de meer traditionele achterban van Trouw als de ongebonden spirituelen te bedienen. Welnu, de enige manier om daar achter te komen is een serieuze poging daartoe te ondernemen. Gezien de meervoudige crisis waar onze samenleving zich in bevindt, lijkt het zeker de moeite waard om het verband tussen tijdloze waarden, waardevolle traditie en eigentijdse beleving te onderzoeken. Niet vanaf de zijlijn, maar met betrokkenheid en een positief kritische toonzetting. Op dit moment wordt dit door ons, en velen met ons, gemist. Deze constatering doet overigens niets af aan onze waardering voor waardevolle elementen en kwaliteiten die Trouw wel biedt.

Als u open bent hiervoor, laten we dan eens met een aantal betrokkenen om de tafel gaan zitten. Zo niet, dan was dit onze laatste poging en wensen wij u en Trouw de best mogelijke toekomst.

Met vriendelijke groet,

Henkjan de Blaauw
Peter Van Kan

Twee voorbeelden van geweigerde artikelen voor de Trouw opinie pagina.

Aanval op niet-reguliere therapeuten onterecht

Het voornemen van de minster van Volksgezondheid om alternatieve genezers die de fout in gaan als misdadigers te gaan straffen, heeft uiteenlopende reacties opgeleverd. Verontwaardiging bij de tevreden klanten van deze therapeuten; bijval bij een groot deel van behoudend Nederland.
Uiteraard vereist het belang van de zorgconsument een gedegen bewaking van de zorgkwaliteit. Is strenger straffen van alternatieve genezers dus een terechte en noodzakelijke aanpak van een ernstig probleem?

Het antwoord op die vraag is ‘Nee’. Klinks voornemen en de bijval die het oogst, zijn niet gebaseerd op onderzoeken waaruit de ernst blijkt van de schade die natuurgeneeskundigen aanrichten. Die zijn er namelijk niet. Het ‘bewijs’ van misstanden is geheel anekdotisch. Zo haalt Elma Drayer in een recente column in Trouw maar weer eens Maria Sickesz en de ´recente´ zaak Sylvia Millecam van stal. De een won haar zaak tegen de Ver. tegen Kwakzalverij; de ander overleed in 2001. Het is borrelpraat over een onderwerp dat serieuze aandacht verdient.

Als we dan toch anekdotisch bezig zijn: Kind heeft eczeem. Zalf van huisarts helpt niet. De specialist kijkt naar de huid. Na twee minuten staan moeder en dochter weer buiten, met een receptje voor hormoonzalf. Meisje van zeven. Hormoonzalf.
De moeder kiest voor een natuurgeneeskundige. Deze legt uit dat het probleem niet aan de buitenkant zit en met smeren wel onderdrukt maar niet genezen worden. Hij geeft een dieet en een pilletje dat volgens aanhangers van een 3D wereldbeeld onmogelijk kan werken. Zoals voorspeld volgt een proces van heen en weer gaan tussen eczeem en astmatische klachten, met geleidelijke verbetering en uiteindelijke genezing. Moeder en kind dolblij; huisarts en dermatoloog verbolgen. Maar onder het motto ´wie geneest, heeft gelijk´ gaat het gezin gaat in het vervolg voor acute zaken naar de huisarts en voor genezing naar natuurgeneeskundigen.
Vermenigvuldigt men dit voorbeeld met tienduizenden per jaar en dat decennialang, dan heeft men de verklaring voor de verontwaardiging over Klinks plannen.

De minister lijkt geen oog te hebben voor de kwalitatieve verbeteringen en budgettaire voordelen die kunnen worden behaald wanneer verschillende benaderingen elkaar versterken. Hij en zijn medestanders hebben blijkbaar geen weet van de deskundigheden binnen natuurgeneeskundige benaderingen, die wereldwijd al millennialang een belangrijke bijdrage leveren aan de gezondheid van de mensheid en bepalend zijn geweest voor ons huidige reguliere arsenaal aan medicijnen. Leken als Elma Drayer hebben het over ´wichelaars, kruidenvrouwtjes en andere dubieuze genezers’ en voor de eerder genoemde vereniging is iedere niet-reguliere therapeut per definitie een kwakzalver. Therapeuten die tien jaar succesvol een praktijk voeren, worden op één hoop gegooid met ‘Mr Mombah, medium, brengt uw verloren liefde terug’. Hun klanten, waaronder vele koninklijken en topsporters, worden beschouwt als sukkels.
 

Er is een interessante parallel te trekken met een andere misstand die ooit nodig aangepakt moest worden. De hersenspoel-, geld aftroggel- en intimidatiepraktijken van Oosterse sektes. Begin jaren ´80 besloot de regering, n.a.v. in de media breed uitgemeten incidenten, tot een grootschalig onderzoek als aanloop naar maatregelen. De uitkomst was pijnlijk voor de borreltafel: er bleek met die bewegingen helemaal niets mis.
 

Men dient de zaken in perspectief te zien: in ziekenhuizen overlijden jaarlijks 1700 mensen als gevolg van medische fouten. Bovendien meet de minster met twee maten, want ook in de reguliere geneeskunde berust het gros van de behandelingen meer op praktijkervaring dan op statistische onderbouwing.
De grootste misstand is zonder twijfel dit: de peperdure gezondheidszorg is verkokerd en verstard geraakt. Door protocollen, pakketten, voorschriften en verboden. Voor de beleving van de patiënt is geen ruimte. Het op de markt brengen van een geneesmiddel kost gemiddeld acht jaar en een miljard euro. Goedkope natuurlijke alternatieven worden van de markt geduwd en gehouden. Terwijl daar waarschijnlijk medicinale parels tussen zitten, die juist onderzocht zouden moeten worden op werking en veiligheid. Geldstromen worden afgeschermd. Creativiteit verdwijnt naar het buitenland. De minster bouwt verder aan een zorgsysteem waarin, goede intenties ten spijt, alle partijen er belang bij hebben dat de patiënt ziek blijft.
 

Niet-reguliere therapeuten hebben met hun kennis en ervaring de afgelopen jaren gezorgd voor een fundamentele verandering in het denken over o.a. koorts, cholesterol, de rol van stress, voeding en levensstijl. Klink zou daarin aanleiding horen te zien om nieuwsgierig te zijn naar hun benadering en om te stoppen met reguliere zorgverleners te beletten de controles te doen van alternatieve behandelingen. Alle behandelingen dienen op hun merites beoordeeld te worden; niet op hun label of ideologie.
 

Hoog tijd dus om te streven naar een geïntegreerde gezondheidszorg, waarin de consument vrij kan kiezen uit verschillende, kwalitatief verantwoorde benaderingen. Als de minister in plaats hiervan zijn energie steekt in het verketteren van een benadering die zijn sporen heeft verdiend en geworteld is in de samenleving, dan voert hij een ideologische strijd waarin hij zich plaatst aan de verkeerde kant van de geschiedenis.
 

Nieuwe spiritualiteit bestaat niet

Deze maand is het ‘de maand van de spiritualiteit’. Een lastig thema. Immers, kan men inzake geologie of geschiedenis gezag ontlenen aan boekenstudie, op spiritueel gebied is dat niet zo. Discussies erover in de media hebben daardoor niet zelden een hoog deskundologisch gehalte.
De polemiek tussen Coen Simon (in de NRC) en Maarten Meester (Volkskrant), deze week beide sprekend op de door Trouw georganiseerde discussieavond, is daar een voorbeeld van. De eerste vindt de nieuwe spiritualiteit, laten we zeggen ‘Happinez’, maar niets. De tweede heeft het onderwerp bestudeerd in het kader van een boek en is er gematigd positief over. Beide hebben gemeen dat zij het sociale aspect benadrukken en een duidelijk onderscheid zien tussen oude en nieuwe spiritualiteit.

Misschien is het goed als ook een insider een duit in het nieuwe spirituele zakje doet. Mijn CV: katholiek opgevoed, yogadocent geworden, 23 jaar les gegeven (yoga, meditatie, klankbeleving, energiewerk, etc.), kleine 10.000 uur gemediteerd, heiligen/meesters/mystici ontmoet en soms een persoonlijke band mee gekregen. Veel gelezen. Nochtans een beginner op het spirituele pad. De laatste jaren ‘doe’ ik de spiritualiteit op het Lowlands festival.

Coen Simon geeft aan niet te geloven in ‘de goden van de oude spiritualiteit’ en niets op te hebben met de nieuwe. Men zou zeggen, alle reden om er dan ook geen uitspraken over te doen. Het voert te ver om ze stuk voor stuk langs te lopen, maar een aantal schreeuwt om commentaar.
Zo wordt gesteld: ‘een individuele spiritualiteit is even betekenisloos als ieder een eigen taal’. Simon lijkt niet te beseffen dat spiritualiteit per definitie individueel is.
Zijn focus op de samenleving gaat ver: ‘Want als iedereen het eigen geluk nastreeft, wordt niet noodzakelijk de samenleving gelukkig.’ Een merkwaardige uitspraak, want als er iets is waar vriend en vijand, atheïst of heilige, het over eens zijn, dan is het wel hierover: ieder mens streeft het eigen geluk na. ‘De samenleving’ is een abstractie die, in tegenstelling tot mensen, geen geluk kan ervaren.
Coen Simon is blijkbaar niet bekend met de gnostiek en meent dat vrije spiritualiteit in de Verlichting ontstond. Maar het natuurlijke menselijk verlangen naar zelfkennis en transpersoonlijke liefde is er altijd geweest en er zijn ook altijd spirituele groepen geweest die dat op eigen wijze nastreefden. Dat dit thans op grote schaal gebeurt, heeft te maken met het wegvallen van belemmeringen en het ter beschikking komen van kennis en technieken uit andere delen van de wereld. Aanvankelijk (al in de 19e eeuw; hoezo ‘nieuw’ ?) via de lijn Engeland – India, thans draadloos.
 

Zowel Simon als Maarten Meester heffen de vinger (de nette) n.a.v. het commerciële succes van boeken als The Secret. Simon lijkt zelfs geldelijk gewin als voornaamste drijfveer achter het gevarieerde spirituele aanbod te zien. Van Bres, Happinez en Pim van Lommel’s boek ‘Eindeloos bewustzijn’ worden de oplagecijfers bijna hoorbaar knarsetandend vermeld.
De werkelijkheid is dat in de jaren ’60 en ’70 de voorlopers van de huidige groen-spirituele golf zich enorme inspanningen en opofferingen hebben getroost om tegen de maatschappelijke stroom in het belang van persoonlijke ontwikkeling en ecologisch denken te benadrukken en vorm te geven. Zeker, er wordt tegenwoordig aan spiritualiteit-light hier en daar goed verdiend. Ja, en ? Dat de Bijbel het meest verkochte boek ter wereld is, lijkt me geen argument tegen Jezus’ boodschap. Misschien is het gewoon…. een goed boek ?
 

Maarten Meester is ook al bang dat de nieuwe spirituelen teveel een neo-liberale koers varen. Nou moe. Eerst was het verwijt dat het allemaal wereldvreemde zwevers op geitenwollen sokken waren, en nu het gelijk van de eco’s en de yogi’s doordringt, mogen ze vooral niet liberaal zijn of geld verdienen. Het is niet goed of het deugt niet.
Meester noemt nieuwe spiritualiteit een ‘retorische truc’. Opnieuw die suggestie dat er achter moderne vormen en technieken geen inhoud schuil zou gaan. Het lijkt me dat een boom een boom is, en dat een boom van plastic geen boom is maar een plastic voorwerp. Spiritualiteit idem. Vervulling zoeken en het ego koesteren zijn tijdloze menselijke neigingen. Alleen de vormen kunnen oud of nieuw zijn. In de kerk zitten of zichzelf m.b.v. The Secret een imperium visualiseren, dat maakt een mens niet noodzakelijkerwijs spiritueel. Maar het kunnen beide ingangen zijn naar de ervaring van transpersoonlijke liefde.
 

Als je er geen band mee ervaart, dan maakt het niet uit of je God aanspreekt met Universele Liefde, Allah, Brahma, het Al of God. En als je er wel een band mee ervaart…. ook niet.

Kunnen we het dan nu over de inhoud hebben ?