Journalist/musicus /leraar Tijn Touber schreef het boek ‘Spoedcursus verlichting’. Het was de aanleiding voor een interview voor het programma EM Radio.

Tijn en presentator Peter Van Kan kennen elkaar al bijna twintig jaar en het werd dan ook een informeel doch serieus gesprek. Of andersom. Hieronder de vrijwel integrale weergave.

Je boek is net uit. Is het al een bestseller ?

In de dop. Er zijn in twee maanden 5000 exemplaren verkocht en de tweede druk is net geleverd.
(update: inmiddels de 10.000 gepasseerd)

...jezelf toestemming geven...

Dat telt in Nederland als een bestseller. Maar je hebt het vast niet om die reden geschreven.

Nee. Maar ik ben wel heel blij dat het goed verkoopt. Je schrijft tenslotte om mensen te bereiken. En het doet me ook goed dat de meest gehoorde reactie is dat mensen zich uitgenodigd voelen om vanuit verlichting te leven. Want daar gaat het boek over. ‘Ik heb altijd wel gevoeld dat er iets in me is dat groter is dan wat ik dacht te zijn. Een bepaalde kracht die in me leeft, iets dat dieper ligt dan mijn gedachten. Maar ja, het is eng om daarop te vertrouwen en er vanuit te leven.’ Dayt soort reacties. En dan zeggen ze dat ze zichzelf door het lezen van het boek toestemming hebben gegeven om dat wel te doen.

En dat was ook wat je wilde bereiken met het boek ?

Ja. Omdat ik zie, we zien het allemaal natuurlijk, dat onverlichte structuren aan het instorten zijn. Onbezielde structuren, zou je ze ook kunnen noemen. De graai economie, de ‘ik win ten koste van jou’ mentaliteit, zwart tegen wit, Amerika tegen Rusland destijds, christendom tegen islam, enzovoorts. Dat stort in. Het is dus tijd voor een  nieuwe manier van denken. Ik denk dat de verlichting daar een grote rol in kan spelen. Ik ben járen bezig geweest, net als heel veel mensen, met hoe kun je het systeem nu veranderen, het systeem afbreken, en ik ben op een gegeven moment gaan zien dat dat allemaal geen zin heeft. Je kunt beter iets nieuws gaan opbouwen, van binnenuit. Daar gaat het boek over; vanuit een nieuw bewustzijn leven. Ook in de hoop dat als één iemand durft echt vanuit licht en liefde te gaan leven, je elkaar aansteekt, als kaarsen.

Je hebt jaren geschreven voor Ode en de laatste twee jaar ook voor Happinez. In dat kader heb je allerlei mensen geïnterviewd en je boek is een verslag van die ontmoetingen. Je haalt er de essentie uit en weeft je eigen proces daar doorheen. De mensen die je beschrijft, waren dat voor jou ook kaarsaanstekers ?

Jazeker. Het zijn allemaal mensen die op hun manier heel authentiek zijn. Ze hebben vaak hun roots in oude tradities, maar hebben daar heel eigentijdse vormen voor gevonden. Ze hebben een vertaalslag naar het moderne leven gemaakt, waardoor verlichting niet alleen maar een soort filosofie is of een mooi idee, maar een geleefde realiteit. Dat is ook wat ik in het boek betoog, dat verlichting in feite heel natuurlijk is. Dat het je oorsprong is. Het is moeilijker om het niet te zijn dan om het wel te zijn. Want je bent het. En deze mensen vond ik dat echt uitstralen.
De reden dat ik mijn eigen leven als een soort rode draad gebruik is dat ik zelf ook voortdurend experimenteer met wat ik leer. Dat brengt het dichter bij de lezer. Je leest niet alleen een verhaal over iemand in Amerika die iets fantastisch doet, maar ook wat deze gewone Amsterdamse gozer ermee kan, hoe hij daarmee aan de slag gaat en er met vallen en opstaan iets moois door ontdekt.

Toch is het geen egotrip of egodocument geworden.

Nee, dat wilde ik niet. Ik had vaker van mensen te horen gekregen ‘je moet eens een verhaal van je leven gaan schrijven,’ omdat ik zo’n rare levensloop heb gekend…

Ik had alles....

Beschrijf die eens.

Lang in allerlei punkbandjes gespeeld. Echt wel de donkere kant, no future, fuck the system. Uiteindelijk mondde dat uit in Lois Lane, wat aanvankelijk best een ruig bandje was. Maar toen we werden opgepikt, zoals dat heet, was dat lastig vol te houden en werden we meer mainstream. Op een gegeven moment realiseerde ik me, een raar moment, dat ik alles bereikt had wat ik had willen bereiken. Ik had zes gitaren, er stond een Bechstein piano, ik had een vet platencontract voor nog zes CD’s, dat was ongekend in die tijd. Ik had de muziek geschreven voor Amsterdamned…

Hoe was dat zo gekomen ?

We kenden Dick Maas, de regisseur die die film zou gaan maken. Amsterdam is vrij klein; op een gegeven moment ken je iedereen. Dick had gevraagd aan ons en aan de Golden Earring om de titelsong voor de film te schrijven. Een wedstrijdje tussen de oude en de jonge garde, althans zo zag ik dat. En de jonge garde won.
Maar goed, ik zat dus zeg maar op het voorlopige toppunt van de roem. We zouden met Prince gaan toeren, noem maar op. En ik realiseerde me: nu heb ik alles waar ik ooit van heb gedroomd als jongen, en gek genoeg ben ik nog steeds niet echt vervuld en gelukkig. Hoe kan dat nou ? Je hebt en kunt alles en toch blijf je nog streven en zoeken. Dat inzicht, of die realisatie, is het begin geworden van een andere zoektocht. Ik besefte dat het niet buiten me zat. Waarschijnlijk zouden nog tien gitaren erbij en meer mooie vrouwen me niet gelukkiger maken. Dat was het dus niet. Maar wat dan wel ?
Toen begon een innerlijk avontuur en dat heeft uiteindelijk veertien jaar geduurd. Dus ik heb het vrij grondig gedaan. Meteen alles opgeven: geen seks, drugs en rock and roll meer, geen afleiding als tv en allerlei gedoe meer. Maar mediteren, gewoon veel uren op een kussen, veel studeren, nadenken, over reïncarnatie, wat is dan een ziel ?, bestaat God wel of niet, enzovoort. Op een gegeven moment ben ik daar ook veel over gaan uitdragen, lesgeven.

...open staan in verwondering

Wat droeg je dan uit ? Je vertelt dat je zat te mediteren en na te denken, maar blijkbaar had je dan iets gevonden dat je door wilde geven. Wat ?

Dat het ware geluk, de ware vrijheid, per definitie niet iets is dat je je kunt toe eigenen. In de vorm van iets of iemand, een theorie of een geloof of wat dan ook. Het is elke keer opnieuw open staan in verwondering voor wat zich aandient.
Ik realiseerde me dat ik vooral bezig was geweest met toch weer te zoeken, zij het innerlijk, naar een structuur. Iets om aan vast te houden, zoal Bestaat God wel of niet bijvoorbeeld. Toch proberen om alles weer op een rijtje te krijgen, maar nu van binnen. Wat ik vond is dat onder al deze gedachten en ideeën over het leven, alle concepten, een diepere laag ligt. Een laag van eenheid en stilte, van puur potentieel. Alle krachten en alle waarden en deugden enzovoort, dat ligt daar allemaal opgeslagen, is beschikbaar.
Wat we vaak doen is leven in die egoschil, met al die gedachten, en vergeten die diepere bestaansgrond. Dat ontdekte ik vrij snel, een paar weken nadat ik begon te mediteren. Ik kwam opeens in een ruimte die achter de gedachten ligt. Waardoor het helemaal stil werd; alles ging open. Het gevoel van hèhè, dit is thuis. Dat was een heerlijke ervaring. En eigenlijk ben ik daar nooit meer helemaal uit gegaan. Dat is ook wel een training geweest; elke dag oefenen om contact te houden met dat innerlijke stiltepunt. Ik vergelijk het vaak met het oog van een orkaan. Dat beeld ken je wel. In mijn hoofd kan het druk zijn met van alles en nog wat, ideeën, boeken willen schrijven, toestanden. Maar ergens diep daaronder zit gewoon de toeschouwer, de pure ziel die je bent. Dat ontdekte ik in die tijd. Ik leerde dat onder andere in India, waar ik veel yogi’s heb gesproken. Die mensen waren overduidelijk verlicht, dat kon je aan alles merken, die hadden zo’n waanzinnige uitstraling. Alleen de taal die ze spraken was voor westerlingen niet te begrijpen. En ik zag dat mensen daardoor vaak afhaakten. Dharma, karma, Vishnu, Shankara, het klinkt waanzinnig spannend en exotisch. Maar wat heb je er eigenlijk aan in je dagelijks leven ? Wat betekent het voor mij driehoog achter ?
En daar ben ik echt mijn best voor gaan doen, om te kijken: hoe kan ik het vertalen naar de dagelijkse realiteit van mensen ? Daar werd ik steeds beter in en op een gegeven moment begon ik ook les te geven juist aan moeilijke groepen, zoals politiemensen en drugsdelinquenten in de bajes…

Dat is ongeveer hetzelfde ?

:) Nou, het zit heel dicht bij elkaar. Het grappige was dat ik ze in dezelfde periode les gaf. Ik merkte dat die groepen zo op elkaar leken. Dat adagium ‘met boeven moet je boeven vangen’ is echt waar. Dat weten ze ook; ze herkennen elkaar.
Maar terugkomend op je vraag over dat boek: mijn levensloop is dus een beetje apart door die twee extremen. En mensen zeiden Tijn je moet je levensverhaal een opschrijven. Daar ben ik een paar keer aan begonnen, maar het werd dan zo’n egodocument, de grote Tijn Toubershow. En als je tachtig bent dan kan ik me er wat bij voorstellen, zo’n terugblik. Maar ik was vijfenveertig. Toen dacht ik laat ik dan een soort cursusboek schrijven. Mensen vroegen ook of ik mijn lessen niet wilde opschrijven. Nou dat werd heel saai. Het volgende idee was om mijn columns te bundelen. Maar ook dat leek een beetje flauw; er zijn al zoveel van die boekjes met columns.
Uiteindelijk heb ik besloten: ik mix dat gewoon. Ik maak een mooie mengeling van persoonlijke ervaring, wijsheid van anderen en ook gewoon oefeningen.

Het boek heeft zichzelf geschreven.

Daarmee zijn we meteen bij de bijzondere structuur van het boek. Was dat opeens een flits van inzicht, dat het zo moest ? In elk hoofdstuk de beschrijving van een ontmoeting, je eigen proces daaraan gekoppeld en aan het eind een soort samenvatting en oefeningen ?

Het klinkt nogal cliché, maar het boek heeft echt zichzelf geschreven. Ik had heel vaak tijdens het schrijven het gevoel hé wat zit daar een perfecte lijn in. Onderwerpen die later terugkomen, sublijnen die ik niet van tevoren had bedacht. Het is een stuk mooier geworden dan ik zelf had verwacht. Misschien dan ik zelf had gekund.
Maar dat is juist een van de dingen die ik beschrijf, dat als je open in het leven staat, en dus die toeschouwer bent die ontvankelijk is voor inspiratie en die niet gevangen zit in de eigen egodingetjes – ik wil dit, ik wil dat - dan komen er dingen binnen, allerlei invallen waar je alleen maar dankbaar voor kunt zijn.
Het boek is ook in heel korte tijd geschreven. Ik had twee hoofdstukken klaar en die heb ik naar zeven uitgeverijen gestuurd. In de hoop dat één ervan het misschien zou willen uitgeven. Uiteindelijk wilden ze dat alle zeven. Toen heb ik voor de grootste gekozen, meteen maar mainstream.
Ik vroeg ze bij Bruna hoelang er staat voor het schrijven van een boek, want daar had ik geen idee van. O, daar moest je zeker een half jaar voor nemen en dan ook echt niets anders doen. Bij mij is het in drie maanden gegaan, terwijl ik nog heel veel dingen tussendoor heb gedaan. Dat is deels natuurlijk doordat ik een ervaren schrijver ben. Maar ook voor een groot gedeelte omdat het een proces is dat ik heb laten gebeuren.

...magisch en moeiteloos leven...

Ik heb ooit eens een yogi gesproken, een man van een jaar of zeventig, die al heel lang op een berg zat. Ik vroeg hem ‘wat is nou jouw belangrijkste inspanning geweest ?’ Toen zei hij: O dat kan ik in een paar woorden samenvatten: to get out of the way. En dat somt ook wel op wat mijn voornaamste inspanning is geweest: ruimte maken voor iets dat groter is dan ikzelf. Op die grotere levenstroom vertrouwen. Dat is het gevoel van flow dat sporters en kunstenaars ook kennen. Of muzikanten, ook bij het samenspelen. Opeens stijgt het orkest boven zichzelf uit. Dan speelt de muziek door jou. Dat ken jij ook. Je zit erbij en je kijkt ernaar. Dat is magisch, goddelijk. Dat is mijn streven, om zoveel mogelijk in die stroom te zitten. Magisch en moeiteloos leven.

Die vergelijking met sport komt ook voor in het boek over bewustzijn van kunstenaar Iebele Abel.

Ja, ik vraag me wel eens af waarom zoveel mensen naar sport kijken. Volgens mij is dat toch omdat je af en toe ziet dat iemand zo in de flow komt, zo boven het gewone uitstijgt, dat je er alleen maar met een soort ontzag naar kunt kijken. Als naar een wonder. Sporters zeggen zelf ook dat ze het niet plannen; het gebeurt. Het is voor hun ook magisch.
Cruyff heeft ooit eens gezegd ‘naarmate ik ouder word, ga ik steeds meer van het veld zien.’ Dat is gewoon pure Zen, dat is zo’n uiting van meesterschap. Naarmate je jezelf oprekt en je beperkte ideetjes over wie je bent en hoe het moet loslaat , wordt je perspectief groter. Je gaat steeds meer zien, steeds meer ervaren. Daardoor wordt het  steeds makkelijker om in die flow te zijn. Je voelt gewoon waar de energie heengaat. En Cruyff had dat denk ik al heel jong;. Als pikkie van 16 stond hij al iedereen te commanderen en te wijzen waar ze moesten gaan staan. Dat was geen arrogantie; hij zág het gewoon. En daar ben ik in geïnteresseerd.
In mijn boek zitten veel van dit soort genieën. Niet alleen de Einsteins, maar ook heel gewone mensen, tussen aanhalingstekens dan. Een huisvrouw uit Andijk die opeens iets geweldigs doet. Mensen die boven hun beperkingen uitstijgen en terecht komen in een magische ervaring.

Even doorgaand op de sport. Je zei net dat verlicht zijn heel makkelijk is. Maar ik sprak ooit schaatscoach Gerard Kemkers en die worstelde ermee. Hij zei: alle schaatsers zijn al topfit. Qua techniek hebben ze dezelfde kennis. Je kunt er hier en daar een millimeter bijschaven, maar uiteindelijk zit het hem daar niet in. Het gaat om de flow. Mijn taak als coach is: de kans verhogen dat een sporter in die toestand komt. Maar je kunt het niet forceren. Dus hoe doe je het ?

Nou dat is helemaal niet zo moeilijk. Ik begrijp ook niet dat Gerard Kemkers ons niet gebeld heeft. :) Het kenmerk van alles dat te maken heeft met ego – het verdwalen in concepten, in je ideeën en emoties, je persoonlijkheid, dat wat je denkt dat je bent – is weerstand. Het kenmerk van dat andere niveau, het eenheidsniveau, is flow. Liefde gaat vanzelf. Men zegt wel eens dat er maar twee krachten zijn, angst en liefde. Het is wat scherp gesteld, maar in wezen wel waar. Dus je wilt iets bereiken, en dan ga je het vastzetten, of je stroomt. Ik denk dat wat er met schaatsers gebeurt is dat ze toch eigenlijk vanuit ego aan het werk zijn en niet vanuit die onderliggende flow.

...iemand worden....

Ik denk dan aan ambitie. Een schaatser wil kampioen worden, een medaille halen, geselecteerd worden. Is ambitie dan per definitie een rem of, ouderwets gezegd, verkeerd ?

Nee, helemaal niet zelfs. Behalve als je er je levensvervulling uit gaat halen; als het een soort heilig iets aan het worden is. Ik denk dat het idee dat je moet zwoegen ons allemaal in de weg zit, ook schaatsers. Het is ons met de paplepel ingegoten. In het zweet uws aanschijns enzovoort. Dé basisconditionering die ons in de weg zit om in flow te zitten, is dat je moet ploeteren en zwoegen om ergens te komen, plus het idee dat je straks iets gaat bereiken. Het haalt je uit het nu. Vanaf dat we heel klein zijn krijgen we deze concepten mee. Kinderen wordt gevraagd ‘wat wil je worden als je later groot bent ?’ Met andere woorden, nu ben je niets en straks, als je erg je best doet, dan wordt je iemand.

Als je nu goed leeft, kom je later in de hemel.

Precies; het is een religieus concept. Die ideeën van straks en lijden zijn echt misconcepten als het gaat om flow, liefde en eenheid. Een enorme eyeopener voor mij - het was echt een cadeautje toen ik dat opeens zag - was dat de twee figuren die het meest worden geassocieerd met verlichting, altijd lijdend en zoekend worden afgebeeld. Jezus lijdend aan het kruis en Boeddha zoekend naar het achtvoudige pad. Zoeken en lijden zitten in ons onderbewustzijn verankerd als zijnde noodzakelijk om ergens te komen. Mijn redenering is dat je niet hard hoeft te werken; het is juist het loslaten Je hoeft niet straks pas gelukkig te zijn. Je kunt de tien kilometer rijdt met het idee: ik heb al gewonnen, ik ben al nummer één. Zoals Sven Kramer doet. Je ziet het aan hem, hij weet van tevoren: ik rijdt ze er allemaal af. Natuurlijk traint hij hard, maar er zit een spirit in die gozer waardoor hij ze er inderdaad allemaal afrijdt. En dat kan een trainer je niet leren. Daarom onttrekken grote sporters zich ook vaak aan het keurslijf van een trainingsmethode en grote muzikanten aan de mal van het conservatorium.
Het enige wat je kunt doen als coach, en dat geldt ook voor mij als leraar, is een sfeer creëren die het maximaal mogelijk maakt om in die flow te komen. De bedding van de rivier vormen, als het ware.

Je geeft nu nog steeds les. Hoe is wat je nu onderwijst anders dan toen je bajesklanten en de politie lesgaf ?

Misschien goed om eerst dit te zeggen over mijn lesgeven. Ik heb ooit in een column geschreven dat de ene helft van Nederland de andere helft coacht. Het was voor de grap, maar nauwelijks overdreven. Wat ik zie en ook weet uit ervaring als journalist, is dat heel veel mensen die een aantal boeken hebben gelezen of workshops gedaan, bij Deepak Chopra of Byron Katie of zo, les gaan geven. Ze zijn dan gecertificeerd – of niet – en gaan het anderen vertellen. Bij mij is dat nooit aan de orde geweest. Ik ben gewoon begonnen met een innerlijke zoektocht en ben daar uit enthousiasme over gaan vertellen. Ik heb er de eerste vijftien jaar ook nooit een cent voor willen hebben. Ik dacht, ik ben geen leraar, ik deel gewoon mijn eigen ervaringen. In feite doe ik dat nog steeds. Daardoor is geen les hetzelfde. Ik plan lessen maar een klein beetje, want inmiddels ben ik zoveel hiermee bezig geweest dat ik vanuit elke willekeurige invalshoek tot de kern kom.
Maar het verschil tussen toen en nu is denk ik vooral dat ik toen nog op zoek was. Ik zat vaak in dat verlichte bewustzijn maar floepte er ook weer uit. En wat ik nu ervaar is dat ik op beide niveaus tegelijk functioneer. Ik zit altijd in het toeschouwers bewustzijn, in het ontspannen angstloze stuk, en tegelijkertijd functioneer ik ook prima in de wereld. En dat was toen wel anders. Ik wilde zo graag in dat verlichte stuk leven dat ik me eigenlijk steeds meer aan het losmaken was van de wereld. Ik was erg onthecht. Nu ben ik veel minder onthecht.

Ik begon met een maand.

Je hebt zelfs veertien jaar zonder seks geleefd. Ik geef het je te doen.

Laat ik voorop stellen, ik was nooit van plan om dat veertien jaar te gaan doen. Ik begon met een maand. Dat ging zo: ik was gaan mediteren en vond het te gek. Maar ik realiseerde me wel dat ik erg verward was. Ik had zoveel gedachten, mijn hoofd was tjokvol. Net zoals de meeste mensen schrikken als ze gaan mediteren. Ik dacht toen: als ik ooit echt stil wil worden - en dat wilde ik heel graag - dan moet ik zorgen dat al die dwangmatige gedachten hun kop houden, zogezegd.
In de Bijlmerbajes hadden die jongens - die waren vaak verslaafd aan van alles, net als ik - er een mooi beeld voor: een volière vol kwetterende parkietjes die je voortdurend te eten moest geven.. De gedachten zijn de parkieten, die je een voor een moet voeren. Hun oplossing was: droogleggen. Als je ze geen eten meer geeft dan houden ze op een gegeven moment vanzelf hun kop. Cold turkey dus. Toen ben ik een lijstje gaan maken van de dingen die obsessief waren, waar mijn gedachten steeds heen gingen en zo de stilte vestoorden. Dat was sigaretten, roem, leuke meiden, seks, drugs, uitgaan, mooie kleren, dat soort dingen. En ik dacht, nou dan kap ik daar gewoon mee. Allemaal tegelijk. Ik heb het wel even aan Monique gevraagd. Ik zei ‘ik wil even gaan experimenteren met een heel clean leven. Kijken wat er gebeurt. Ik ga een maand heel anders zijn. Vroeg naar bed, vroeg op, geen vlees, geen drank, geen tv, geen seks.’ Ze vond het een mooi experiment en wenste me veel plezier ermee. Ze was wel geïnteresseerd maar ging niet zo ver dat ze meedeed.
Die maand is uiteindelijk veertien jaar geworden. Omdat ik in zo’n fijne ruimte terechtkwam dat ik dacht, ik ben er gewoon, dit is wat ik altijd heb gezocht. En toen maakte het ook niet meer uit dat ik uiteindelijk na een jaar dus uit Lois Lane moest en dat ik bij Monique weg ben gegaan. Ik zeg het nu een beetje hard, maar wat ik bedoel is dat de pay off, het gevoel dat het me gaf, zo overweldigend mooi was dat ik daar echt alles voor wilde opgeven.
Om op je vraag terug te komen. Het verschil tussen nu en toen is dat ik me toen steeds meer ging losmaken van de wereld om alleen nog maar in die ruimte te zitten. Een beetje vergelijkbaar met een kloosterleven. Ik woonde gewoon op de Haarlemmerdijk, maar mijn geestesgesteldheid was wel degelijk te vergelijken met die van een kluizenaar. Alles voor dat onderzoek, alles voor God. Nu merk ik dat die ruimte zo vanzelfsprekend is geworden dat ik niet meer die discipline nodig heb. Ik ben ook niet meer bang ben dat ik het kwijtraak.
Wat veel mensen doen is spiritualiteit gebruiken als een soort vlucht., terwijl het er volgens mij juist om gaat dat heel je leven een gebed wordt.

Wat is de rol van discipline hierin ? In je boek en ook nu heb je het over hoe makkelijk en moeiteloos verlicht zijn is. Je hoeft niet iets te worden of te doen. Tegelijkertijd is duidelijk dat je lange tijd een heel pittige discipline hebt gevolgd.

Je moet je kop er wel bij houden natuurlijk. Het punt is, de wereld trekt je voortdurend hier uit. Bijna alles wat er om je heen gebeurt is gericht op materieel bewustzijn. Dat is gewoon onze conditionering. Dus je bent, zeker als je begint, een beetje als een vis die tegen die stroom in gaat zwemmen. Zo heb ik me ook jaren gevoeld. Iedereen die je tegen komt zegt ‘wat ben jij nu aan het doen joh ? Je moet die kant op.’ En ik maar zeggen ‘Nee, jullie gaan allemaal de verkeerde kant op.’ Ik had een bepaalde discipline nodig om dat vol te houden.
De reden waarom ik met redelijke zekerheid kan zeggen dat het veel sneller kan, dat proces van verlichting, is ten eerste dat de tijd is veranderd. In de tijd dat wij hiermee begonnen werd je toch raar aangekeken, weet je nog wel ? Je moest je voortdurend verdedigen. Dat is helemaal niet meer zo. Nu is spiritualiteit bijna een mode aan het worden. Het wordt steeds makkelijker voor mensen om dit soort begrippen een plek te geven.
En wat ook meespeelt, misschien nog wel belangrijker, is dat paradigma’s omgaan omdat er een bepaalde kritische massa is bereikt. Dat gaat zo. We zitten het paradigma: de wereld is plat. Dat denkt iedereen omdat iemand dat ooit gezegd heeft en zo ervaart iedereen het ook. Op een gegeven moment komt er iemand die zegt: nee hij is rond. Die wordt natuurlijk verketterd, verbrand enzovoort. Maar na een tijdje zijn er steeds meer mensen die zeggen dat hij eigenlijk gelijk had, de wereld is echt rond. En dan slaat het opeens om. En even later is het vanzelfsprekend dat de wereld rond is.
Iets dergelijks is er nu ook aan het gebeuren. De oude structuren, de oude systemen vallen om. Dat zien we om ons heen gebeuren. Men probeert het nog te redden, maar eigenlijk weten we wel dat het reddeloos is. En dat moet ook gewoon, ze moeten ter ziele gaan. Maar het nieuwe paradigma begint vorm te krijgen. Steeds meer mensen beginnen op een natuurlijke manier vanuit heelheid en spiritualiteit te leven. Niet als dogma of als discipline, maar gewoon omdat ze het ook weer met de paplepel krijgen ingegoten. Zoals door dit soort boeken. En daarom denk ik dat er straks een kritische massa zal ontstaan waardoor het om gaat slaan.                  
Het is een feit dat veranderingen altijd worden bewerkstelligd door een kleine groep mensen. Margaret Mead (foto), de beroemde Amerikaanse antropologe, zei dat je in de geschiedenis dat het nooit anders is geweest dan dat ‘a small group of dedicated people’ de veranderingen initieert. Men heeft wel geprobeerd te berekenen hoe groot zo’n groep dan moet zijn. Sommige wetenschappers gaan uit van de wortel van 1%. Als dat deel van een samenleving het echt vat, dan klikken de volgers, en de meeste mensen volgen gewoon, in dat nieuwe bewustzijn. En dat is dan het nieuwe paradigma.

Climax

Maar de oude structuren geven zich niet zonder slag of stoot gewonnen.

Nee, en ik denk ook wel dat dat naar een soort climax toe beweegt. Want inderdaad, het bekende yin yang verhaal, hoe meer licht hoe meer schaduw. Maar ik denk niet dat wij die systemen hoeven te bestrijden. Dat heb ik wel lang gedacht, misschien moet ik de politiek in, ik moet het allemaal gaan veranderen. Maar dat is hetzelfde als wanneer in het kader van spiritualiteit het ego de kooi een beetje gaat lopen verfraaien. Het denkt ‘nou een beetje yoga elke dag en dan gaat het wel; dan hoeft er niets wezenlijk te veranderen.’ Maar dan zit je nog steeds in die kooi. Ik heb gewoon gekozen: ik sap uit het systeem en creëer een nieuwe werkelijkheid . Niet ik alleen, heel veel mensen doen dat. En die nieuwe werkelijkheid krijgt op een natuurlijke manier steeds meer massa.
Het is net als in de natuur. Voordat er een boom uit de grond komt, is het zaadje al lang bezig zich te ontkiemen. Dat is allemaal ondergronds, dat ziet niemand. Iets degelijks gebeurt er nu. Er is een soort underground movement aan het groeien van mensen die het op een nieuwe manier aan het doen zijn. En als die oude boom valt, als de oude wereld instort, dan is de situatie niet hopeloos. Want er is al een nieuwe soort beschaving aan het ontstaan die dan de kans krijgt.

Helemaal pijnloos zal die omwenteling allicht niet gaan.

Nee, helaas niet. En dat vind ik wel jammer. Ik heb vaak nagedacht over lijden, over de vraag of lijden nodig is om tot inzicht en realisatie te komen. En veel mensen zeggen van wel natuurlijk. Het hele Christusverhaal is daar symbolisch voor. Ik vind, en ik ga nu blasfemie plegen denk ik, dat niet koninklijk. Lijden en het hele idee dat je alleen door lijden tot inzicht kunt komen, vin dik eigenlijk een beetje zwak. En ik vind het ook je verantwoordelijkheid afschuiven. Als wij de verantwoordelijkheid nemen om echt naar binnen te kijken en onze geest te zien voor wat hij is en dat innerlijk onderzoek te doen, dan kun je lijden en ellende vóór zijn. Want ze kondigen zich aan. Boosheid begint met irritatie. Ik wordt bijna nooit boos omdat ik boosheid in een heel vroeg stadium herken. Hé een vonkje. Omdat ik hem heb gezien, krijgt hij niet de gelegenheid om zich op te bouwen. Maar omdat mensen niet de verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen bewustzijn bouwen dingen zich op en komen tot explosies. Mensen rijden tegen een boom of ze krijgen een burn out of worden ziek of gaan scheiden. Dat zijn allemaal explosies. Die heel begrijpelijk zijn, omdat er teveel is opgebouwd aan pijn en ellende. Maar het komt volgens mij doordat mensen niet de tijd nemen om af en toe stil te zitten, zichzelf wezenlijke vragen te stellen en verantwoordelijkheid te nemen voor hun bewustzijn.

We zijn 2000 jaar verder.

Zeg je nu ‘ik weet het eigenlijk beter dan Jezus ?’

Oeps :) Ik vind Jezus heel erg moedig. Maar ik zie hem in zijn tijd. De fout die wij maken – ik ben heel stellig vandaag - is dat we een man die 2000 jaar geleden op een waanzinnige manier heeft geleefd en zijn tijd ongelofelijk ver vooruit was, nog steeds zien als het summum van de schepping of beschaving. Terwijl we inmiddels 2000 jaar verder zijn in ontwikkeling. Ik wil niet zozeer mezelf met Jezus vergelijken, maar ik denk dat we nu allemaal in principe verder zijn dan Jezus. Ook gewoon in de tijd.
Ik hoorde laats een priester zeggen over de wederkomst van Christus waar veel mensen op wachten ‘zou het niet mooi zijn als wij dat gewoon zelf zijn ?’ Dat we dus afstappen van dat oude idee dat iemand ons gaat verlossen. Want wat doen we daarmee ? We leggen dan de verantwoordelijkheid nog steeds buiten onszelf. En ik denk dat we daarin verder zijn langzamerhand. Ook door desillusie, dat geef ik toe. Zo van ‘blijkbaar niet dus, die verlossing. Nou ja dan moeten we het zelf maar doen.’ Maar goed, dan doen we het tenminste dus ook zelf. Laten we onszelf verlossen en elkaar daarin helpen en stimuleren. Dat vind ik een mooie uitdaging in deze tijd. En in die zin zijn we verder dan Jezus. Ik denk dat hij dat ook wel gezegd heeft hoor. Dat ‘volg mij maar’ heeft hij denk ik niet zo letterlijk bedoeld. Maar het ontstond wel, die houding, en daar heeft hij toch een aandeel in gehad.

Mijn hart stroomt over....

Je zegt ‘onszelf verlossen.’ Je noemde eerder God. Welke rol speelt God –als er zoiets is - daarin ? Leven wij in de wereld en creëren het allemaal zelf , of is er een goddelijk bewustzijn dat zich bewust is van ieder levend ween en daar een relatie mee heeft ?

Dat is een heel moeilijke vraag die ik niet kan beantwoorden. Wat ik wel kan zeggen is: er zijn lagen. Je hebt de laag van het ego, van onze concepten van de realiteit. En daarachter of daaronder is een laag die je de eenheid zou kunnen noemen. Het verschil tussen dualiteit en eenheid. Alles wat gekend of begrepen of gezien kan worden, is per definitie niet de hele waarheid. Omdat er iemand is die het kan zien en dan is er dus nog een diepere, meer omvattende waarheid. Als je de vraag ‘wie ben ik ?’ consequent door blijft stellen dan kom je uiteindelijk uit bij ‘ik ben alles’ of bij ‘ik ben niets.’ Dat is waar de Tao over gaat , waar zen en advaita over gaat. De eenheid achter alles.
Als je die eenheid God noemt dan zijn we snel klaar. Maar heeft die eenheid een bedoeling ? Nee, want die is al volmaakt. Maar je kunt God ook op een andere manier bekijken. Je kunt zeggen, er is dus een eenheid, daarin gebeurt alles, en daarin gebeurt God ook. En ik denk dat de God die we over het algemeen bedoelen als we erover spreken, een God is die zich in het duale beweegt. Omdat die toch een bepaalde voorkeur en afkeer heeft. God is goed en de duivel is niet goed. God staat voor het mooie, alles wat geweldig en uplifting is, en daar tegenover staat het donkere, hoe je dat verder ook invult. Dat is duaal, en daar moet je dus heel erg mee oppassen omdat je nog steeds in concepten bezig bent.
Een persoonlijke relatie met God vind ik een prachtig idee, heel romantisch. En ik heb ook heel veel liefde voor God; mijn hart stroomt over als ik aan God denk.

Maar stroomt Gods hart ook over als hij aan jou denkt ? :)

Daar kan ik eigenlijk geen antwoord op geven. Het enige wat ik kan zeggen is dat ik op het niveau van mijn emoties en gevoelens een enorme liefdesrelatie heb met God, meer dan met wie of wat dan ook op deze aarde. Maar ik ben me er ook van bewust dat dat toch ook weer een idee of een concept of gedachtegang is. Die is prima, als ik hem maar op die manier kan zien. Het punt is dat als ik hem niet zie als toch weer een concept, dan loop ik het risico dat ik het absoluut ga maken. En daar ga ik de fout in. Dan kom ik weer in het duale, in mijn God en jouw God. En ben je snel op het niveau van ‘mijn pappie is beter dan jouw pappie,’ met alle bekende gevolgen van dien. Dus ik ben heel voorzichtig met God.