Ze zijn er wel, ook in spiritueel Nederland. Fans van de linkerhersenhelft. EM’s eigen anti-zweef medewerker Günther Zweistein vindt het hoog tijd om een aantal wijdverbreide maar onjuiste ideeën te bespreken.

Waar of niet waar?

Was dat niet een tv programma jaren terug ? Anders zou het gemaakt moeten worden. Educatief entertainment; het lijkt me iets voor de NCRV.
Serieus beste lezer, we moeten het eens hebben over het gemak waarmee wij elkaar napraten. Vooral wanneer de bewering prettig overeenkomt met ons wereldbeeld. De neiging om hem zonder verder onderzoek voor waar aan te nemen, is dan groot. Zo kunnen onjuiste ideeën jaren en jaren de ronde doen – als een digitale kettingbrief -  en zelfs een status van ‘het is algemeen bekend dat …’ verwerven. Er zijn vele voorbeelden van te geven. Hieronder zet ik er een paar op een rijtje. 

 Bij volle maan worden er meer kinderen geboren

Je hebt het vast wel eens horen zeggen. Misschien heb je zelfs toen je zwanger was wel gedacht dat je weliswaar de 23^ste uitgerekend was, maar dat gezien de volle maan op de 16^e je kind wel eens een week vroeger zou kunnen komen.
En, kwam het vroeger ? Dat was dan toeval. Want er blijkt geen enkel statistisch bewijs te zijn voor het volle maan idee. Dat is een andere manier om te zeggen dat het gewoon niet waar is.

Speelt de maan dan niet een grote rol bij vrouwenzaken ? Ik kan er niet uit ervaring over oordelen. Natuurlijk is een volle maan een indrukwekkend gezicht, zeker als zij dicht bij de aarde staat. En je schijnt er ook een beetje labiel van te kunnen worden. ‘Maanziek’, heette dat vroeger. In het Engelse ‘lunatic’ (dwaas) klinkt hetzelfde idee. Maar woorden zeggen ook niet alles. Menstruatie werd vroeger wel ‘maanstonde’ genoemd, tenslotte. Terwijl je, als je een regelmatige cyclus hebt, slechts eens in de ruim vijf jaar bij dezelfde maanstand met menstrueren begint.

Toch, vrouwen en de maan, ze hebben iets met elkaar. En wij mannen hoeven dat niet te begrijpen. Maar het ‘meer geboortes’ idee kunnen we androgyn doorstrepen. 

 We gebruiken minder dan 10% van onze hersencapaciteit

Heel vaak gehoord. Ik dacht daar altijd stiekem bij: spreek voor jezelf. Voor wie die stiekeme gedachte ook had maar wel geloof hechtte aan de bewering, heb ik goed nieuws. Het is namelijk volslagen nonsens. Het is gigantisch druk in de hersenen en we gebruiken ze helemaal.

Natuurlijk, we zouden vast diepere gedachten kunnen hebben. En dat je door meditatie de intuïtie ontwikkelt, geloof ik meteen. Het ‘minder dan 10%’ idee is echter een ongelukkig gevolg van misinterpretatie en onterechte samenvoeging van onverwante uitspraken. Zo wordt Einstein, die met een knipoog opmerkte dat veel mensen hun hersens te weinig gebruiken, vaak aangehaald als onverdachte bron. Het lijkt me toch dat de man veel te verstandig was om zich op een terrein te begeven waarvan hij geen kaas had gegeten. De man was wiskundige en fysicus; geen dokter.  
Je zal de sprekers en leraren – type Uri Geller - de kost moeten geven die uitleggen dat we de andere 90% kunnen gebruiken om paranormale vermogens te ontwikkelen. Goed klinkende onzin dus. Het lijkt me handig eerst een goedkopere variant van hersengebruik te ontwikkelen: kritisch nadenken. 

Hoe komen we van dit zo vaak herhaalde maar onjuiste idee af ? Vanaf nu consequent tegenspreken lijkt me de enige optie.  

 Dolfijnen zijn zeer intelligente, vredelievende dieren

Jawel, ook ik smelt bij het zien van die permanente glimlach op het vriendelijke gezicht van een dolfijn. Ik geniet van de kunstjes die ze in Harderwijk doen – dat mag weer sinds ze daar een extra groot aquarium hebben gebouwd – en weet natuurlijk ook wel dat het bijzondere dieren zijn. Ze schijnen intuïtief te zijn en depressieve mensen op te kunnen beuren. Dat is fantastisch.
Maar laten we niet overdrijven en van iedere dolfijn een verlichte ziel met een staart maken. Dat dolfijnen meer kronkels in de hersenen hebben dan wij, wil niet zeggen dat ze intelligenter zijn. Zo slim is het niet om je door mensen te laten vangen om in een bak water kunstjes te vertonen. Of in netten verstrikt te raken of de weg kwijt te zijn en met honderden tegelijk op het strand te stikken. OK, nee, wij mensen zijn ook niet slim, dat klopt. Wij vernietigen bijvoorbeeld onze eigen leefomgeving. Maar ook dat lijkt me geen reden om de dolfijn eigenschappen toe te dichten die hij niet bezit.
Met die vredelievend valt het namelijk ook wel mee, of tegen. Er zijn dolfijnen die in een groep voor de lol haaien of zelfs kleinere soortgenoten doden. Dolfijnenmannen die aan groepsverkrachting van een vrouwtje doen. En ook mensen zijn aangevallen door dolfijnen. 

Nee, dat past niet in het populaire beeld van de dolfijn. Maar hebben we perse een verhullende sfeer van magie en mythe nodig om dolfijnen te kunnen waarderen ? Wat mij betreft erkennen we de bijzondere eigenschappen van het dier en genieten daarvan, zonder er een hele kosmologie en prettig klinkende fabels bij te halen. 

2012

Ik was onlangs bij een lezing die niets met 2012 te maken had. En toch werd het jaar gememoreerd alsof alle aanwezigen zonder meer aannamen dat er in dat jaar allerlei dingen dramatisch gaan veranderen. En in steeds meer emails is dat ook al zo.
De redenen voor dit idee zijn je bekend, neem ik aan: er gebeuren steeds meer rampen en in de bijbel staat dat genoemd als teken van het einde der tijden; de Mayakalender geeft ook al het einde van een cyclus aan, en in 2012 zal er een constellatie van sterren en planeten zijn die slechts eens in de 26.000 jaar voorkomt.
Een vaak gemaakte denkfout is het bij elkaar optellen van zaken die op zichzelf geen bewijs vormen en waar ook geen verband tussen bestaat. Samen lijken ze dan een behoorlijke bewijskracht te hebben. Als je de zaken weer uit elkaar haalt en een voor een beschouwt, dan blijft er vaak weinig overtuigends over. Laten we eens zien:

De teksten in de bijbel over het einde der tijden zijn in de loop der geschiedenis al talloze malen aangehaald om mensen te overtuigen van het naderende einde. Al duizenden keren –er is wereldwijd heel wat rampspoed geweest de afgelopen 100.000 jaar - hebben bij elkaar miljarden mensen geloofd dat het binnenkort voorbij zal zijn. Iedere keer ten onrechte dus.
Nee, dit bewijst niet dat het deze keer anders zal zijn. Het relativeert wel, lijkt me zo. Ik ben 43 en heb mijn hele leven al voorspellingen gehoord en gelezen over wat er binnenkort gaat gebeuren. Ik kan me niet herinneren dat er ooit iets van uitkwam. Blijkbaar is het mensen eigen dat ze graag in een beslissende en dus belangrijke tijd leven.

De Maya’s. Prachtige tempels gebouwd. Voor goden die niet konden voorkomen dat de cultuur al na een paar eeuwen ten einde was. En het einde van de tijd, volgens de kalender? Tja. Het einde van de vorige tijdcyclus was de schuld van een reuzenjaguar die de wereld op at. Volgens de Maya’s. Maar er leven geen jaguars in Europa. Dus tja, hoe ging dat hier dan ? 

De constellatie van sterren en planeten. Heel bijzonder, natuurlijk. Slechts eens in de 26.000 jaar, stel je voor. Die constellatie is in de loop van het bestaan van de aarde dus nog maar eh slechts eh hm, zo’n 130.000 keer voorgekomen. Hé, honderdertigduizend keer, dat is eigenlijk best heel vaak. En de aarde draait nog en het internet is ook nog up.

Ik geef het toe. Dit onderwerp hoort feitelijk niet in het rijtje ‘waar of niet waar ?’ Want men kan niet bewijzen of zelfs maar beredeneren dat er in 2012 niets bijzonders aan de hand zal zijn. De aanwijzingen daarvoor kritisch beschouwend, ben ik in ieder gavel open voor weddenschappen.